Maqola Статья Article
Mahallalarda tadbirkorlikni rivojlantirishning tashkiliy-iqtisodiy mexanizmlarini takomillashtirish
Совершенствование организационно-экономических механизмов развития предпринимательства в махаллях
Improving the organizational and economic mechanisms of entrepreneurship development in mahallas
Axatova Shahnoza Akram qiziАхатова Шахноза Акрам кизиAxatova Shahnoza Akram qizi
Iqtisod, menejment va pul Экономика, менеджмент и деньги Economics, Management and Money · ISSN 3060-5474
To'liq ekranda o'qishЧитать во весь экранRead full screen → Butun sonni yuklab olishСкачать весь выпускDownload full issue Faqat maqolaТолько эту статьюThis article only
AnnotatsiyaАннотацияAbstract
Maqolada mahallalarda tadbirkorlikni rivojlantirishning tashkiliy-iqtisodiy mexanizmlari tadqiq etilgan. Muammoning dolzarbligi shundan iboratki, Oʻzbekistonda kichik biznesning yalpi ichki mahsulotdagi ulushi 2017- yildagi 67,1 foizdan 2025-yilda 52,2 foizga, faoliyat koʻrsatayotgan subyektlar soni esa 2022-yildagi 523,6 mingdan 2024-yilda 358,1 ming birlikka qisqargan. Tadqiqotda 2010-2025-yillar maʼlumotlari asosida koʻp omilli regressiya modeli qurilgan hamda Samarqand viloyati Narpay va Paxtachi tumanlaridagi 105 ta mahallaning resurs salohiyati, ixtisoslashuvi va xonadon daromadlari tarkibi tahlil qilingan. Natijada mahalla xonadonlari daromadlarida tadbirkorlik ulushi atigi 8,9– 9,3 foizni tashkil etishi aniqlangan. Mahallalarning “drayver sohalari” va “oʻsish nuqtalari”ni aniqlash mezonlari hamda tashkiliy-iqtisodiy mexanizmni takomillashtirish boʻyicha tavsiyalar ishlab chiqilgan.
В статье исследованы организационно-экономические механизмы развития предпринимательства в махаллях. Актуальность проблемы обусловлена тем, что доля малого бизнеса в валовом внутреннем продукте Узбекистана снизилась с 67,1 процента в 2017 году до 52,2 процента в 2025 году, а число действующих субъектов сократилось с 523,6 тысячи в 2022 году до 358,1 тысячи в 2024 году. На основе данных за 2010–2025 годы построена многофакторная регрессионная модель, проанализированы ресурсный потенциал, специализация и структура доходов домохозяйств 105 махаллей Нарпайского и Пахтачийского районов Самаркандской области. Установлено, что доля предпринимательства в доходах домохозяйств составляет лишь 8,9–9,3 процента. Разработаны критерии выявления «драйверных отраслей» и «точек роста» махаллей и рекомендации по совершенствованию механизма.
The article examines the organizational and economic mechanisms of entrepreneurship development in mahallas. The relevance of the problem lies in the fact that the share of small business in the gross domestic product of Uzbekistan decreased from 67.1 per cent in 2017 to 52.2 per cent in 2025, while the number of operating entities fell from 523.6 thousand in 2022 to 358.1 thousand in 2024. A multifactor regression model was built on 2010-2025 data, and the resource potential, specialization and household income structure of 105 mahallas in the Narpay and Pakhtachi districts of the Samarkand region were analysed. The share of entrepreneurship in household income was found to be only 8.9-9.3 per cent. Criteria for identifying the “driver sectors” and “growth points” of mahallas and recommendations for improving the mechanism were developed.
Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords: mahalla tadbirkorlik “mahallabay” tizimi kichik biznes drayver sohalar oʻsish nuqtalari hokim yordamchisi xonadon daromadlari махалля предпринимательство система «махаллябай» малый бизнес драйверные отрасли точки роста помощник хокима доходы домохозяйств mahalla entrepreneurship “mahallabay” system small business driver sectors growth points assistant to the khokim household income
Doimiy havolaПостоянная ссылкаPermanent link
https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.008.art12/
Axatova Shahnoza Akram qizi. Mahallalarda tadbirkorlikni rivojlantirishning tashkiliy-iqtisodiy mexanizmlarini takomillashtirish // Iqtisod, menejment va pul. — 2026. — 3-son (3). — B. 116-129. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.008.art12/
Ахатова Шахноза Акрам кизи. Совершенствование организационно-экономических механизмов развития предпринимательства в махаллях // Экономика, менеджмент и деньги. — 2026. — № 3 (3). — С. 116-129. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.008.art12/
Axatova Shahnoza Akram qizi. Improving the organizational and economic mechanisms of entrepreneurship development in mahallas // Economics, Management and Money. — 2026. — No. 3 (3). — pp. 116-129. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.008.art12/
Bu havola o'zgarmaydi. DOI olingach, u shu sahifaga yo'naltiriladi.Эта ссылка не изменится. После получения DOI он будет вести на эту же страницу.This link never changes. A DOI will later resolve to this same page.
AdabiyotlarСписок литературыReferences
- Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 16-fevraldagi PF-21-sonli “Mamlakat taraqqiyotining 2030-yilgacha moʻljallangan ustuvor yoʻnalishlari doirasida islohotlarni izchil davom ettirish ... toʻgʻrisida”gi Farmoni. www.lex.uz
- Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 21-dekabrdagi PF-209- sonli “Mahalla institutining jamiyatdagi rolini tubdan oshirish ... toʻgʻrisida”gi Farmoni. www.lex.uz
- Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 3-dekabrdagi PQ-31-sonli “Mahallada tadbirkorlikni rivojlantirish ... boʻyicha hokim yordamchilari faoliyatini tashkil etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Qarori. www.lex.uz
- Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2021-yil 9-avgustdagi 504-sonli “Hududlarda “mahallabay” ishlash asosida oilaviy tadbirkorlikni rivojlantirish ... toʻgʻrisida”gi Qarori. www.lex.uz
- Mirziyoyev Sh.M. (2025) Tadbirkorlikni qoʻllab-quvvatlash - strategik yoʻlimiz. Kichik va oʻrta biznes vakillari bilan uchrashuvdagi nutq, 19-mart. - Toshkent
- Gafurov B.B. (2023) Mahallabay ishlash - hududlarda kambagʻallikni qisqartirish vositasi sifatida (Surxondaryo viloyati misolida): PhD diss. avtoreferati. - Toshkent. - 67 b
- Gafurov U.V. (2017) Kichik biznesni davlat tomonidan tartibga solishning iqtisodiy mexanizmlarini takomillashtirish: i.f.d. diss. avtoreferati. - Toshkent. - 97 b. IQTISOD, MENEJMENT VA PUL 3-son, 2026-yil
- Gyamerah S., Afshari L., Asante D. (2025) Digital transformation in the SME context: The nexus between leadership, digital capabilities and digital strategy. International Small Business Journal, Vol. 43, No. 2, pp. 1–24
- Jones O. (2024) Enhancing Entrepreneurial Leadership and Growth in Small Firms. Entrepreneurship Policy and Practice Insights, Vol. 2, Issue 1, pp. 1–4
- Qosimova D.S. va boshqalar (2023) Kichik biznes va xususiy tadbirkorlik: darslik. - T.: Innovatsion rivojlanish matbaa uyi. - 320 b
- Лапуста М.Г. (2018) Малое предпринимательство: учебник. - М.: ИНФРА-М. - 685 с
- Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi maʼlumotlari. https://stat.uz
- Смит А. (1973) Исследование о природе и причинах богатства народов. - М.: Высшая школа. - 572 с
- Филимонова Н.М., Моргунова Н.В., Ловкова Е.С. (2020) Экономика и организация малого и среднего бизнеса. - М.: ИНФРА-М. - 222 с
- Хизрич Р., Питерс М. (1991) Предпринимательство. - М.: Прогресс. - 160 с
Tarkibida:Входит в:Part of: Iqtisod, menejment va pul. 3-son, 2026 Экономика, менеджмент и деньги. Выпуск 3, 2026 Economics, Management and Money. Issue 3, 2026
Ma'lumotlarСведения об изданииRecord
- TuriТипType
- Maqola Статья Article
- RaqamНомерID
- son.2026.008.art12
- YilГодYear
- 2026
- JurnalЖурналJournal
- Iqtisod, menejment va pul Экономика, менеджмент и деньги Economics, Management and Money
- Jurnal ISSNISSN журналаJournal ISSN
- 3060-5474
- SonВыпускIssue
- 3-son (3), 2026№ 3 (3), 2026No. 3 (3), 2026
- Nashrdagi betlarСтраницы в изданииPages in issue
- 116-129
- Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords
- mahalla, tadbirkorlik, “mahallabay” tizimi, kichik biznes, drayver sohalar, oʻsish nuqtalari, hokim yordamchisi, xonadon daromadlariмахалля, предпринимательство, система «махаллябай», малый бизнес, драйверные отрасли, точки роста, помощник хокима, доходы домохозяйствmahalla, entrepreneurship, “mahallabay” system, small business, driver sectors, growth points, assistant to the khokim, household income
- LitsenziyaЛицензияLicense
- CC BY 4.0
- KirishДоступAccess
- Ochiq kirishОткрытый доступOpen access
- Nashr sanasiДата публикацииPublished
- 2026-08-27
- YangilanganОбновленоUpdated
- 2026-11-07



