ORIENTAL UNIVERSITETIQidiruvПоискSearch
Oriental universiteti nashriyotiIlmiy jurnallar platformasiПлатформа научных журналовScholarly journals platform

To‘plamdagi maqola Статья в сборнике Conference paper

Arab va o‘zbek tillarida harakat fe’llarining qo‘llanilishi xususida

Об употреблении глаголов движения в арабском и узбекском языках

On the use of verbs of motion in Arabic and Uzbek

Mirzamuxamedova Zilola IskandarovnaМирзамухамедова Зилола ИскандаровнаMirzamuxamedova Zilola Iskandarovna

To'liq ekranda o'qishЧитать во весь экранRead full screen → Butun sonni yuklab olishСкачать весь выпускDownload full issue Faqat maqolaТолько эту статьюThis article only

Hujjat sahifadan chiqmasdan o'qiladi.Документ читается прямо здесь. Для удобства есть отдельная страница во весь экран.Readable inline; a full-screen page is also available.

AnnotatsiyaАннотацияAbstract

Ushbu maqolada arab va oʻzbek tillarida feʼl soʻz turkumi, uning tilshunoslar tomonidan oʻrganilishi, har ikki tildagi harakat feʼllarining qiyosiy leksiksemantik tahlili tarzda yoritib oʻtilgan. Maqolada arab va oʻzbek tillaridagi feʼl soʻz turkumining semantic guruhlarga boʻlinishi koʻrsatilgan boʻlib, ularning leksiksemantik munosabatlarini oʻrganishda ushbu feʼllarning sinonimlik va antonimlik xususiyatlari koʻrsatib oʻtilgan. Xususan, arab izohli lugʻati va arabcha oʻzbekcha lugʻatlarda kelmoq harakat feʼlining qanday maʼnolar kasb etishi hamda ushbu feʼl predloglar bilan kelganda qanday semantic oʻzgarishlarga duch kelishi izohlangan. Har ikkala tildagi izohli lugʻatlarda berilgan ushbu feʼllar maʼnolarining miqdori oʻrtasida sezarli farq borligini koʻrish mumkin. Kelmoq feʼli har ikki tilning frazeologik iboralar tarkibida ham kelishi mumkin boʻlib, mazkur feʼlning arab va oʻzbek tillaridagi frazeologik iboralarda qoʻllanilishi oʻzaro qiyoslanib, ularning oʻxshash va farqli jihatlari aniqlandi. Hozirgi davrda jahon tilshunosligida koʻplab tadqiqotlar olib borilmoqda. Xususan, oʻzbek tilshunoslari harakat feʼllarining morfologik, stilistik, semantic valentik hususiyatlarini oʻrganib, ularni oʻz ilmiy ishlarida bafurcha yoritganlar. Arab tilshunosligida esa, olimlar asosan feʼl kategoriyasiga anaʼnaviy yondashib, uni morfologik jihatdan oʻrganlar. Ushbu maqolada oʻzbek tilidagi harakat feʼli mazmunan arab tilidagi kelmoq leksemasiga mos keladi. Oʻzbek tilidagi “kelmoq” feʼliga xos baʼzi maʼnolarni ifodalashda, ularning aynan arabcha muqobil variantini qoʻllash lozim. Baʼzi holatlarda esa oʻzbek tilidagi ushbu harakat feʼlining anglatgan maʼnolari arab tilida ham, aynan “kelmoq” feʼli bilan ifodalanadi, biroq ushbu holatda arab tilida “kelmoq” maʼnosini beruvchi sinonim feʼllardan kutilgan maʼnoni ifodalovchi aynan bir feʼlni tanlash lozim. Oʻzbek tilidagi harakat feʼlining istak va egalik qoʻshimchalarini olgan feʼl shakli bilan birikkan koʻrinishi arab tilida modal soʻzlar, yuklamalar yordamida ifodalanadi.Maqolada ushbu holat misollar orqali izohlangan

В статье рассматриваются глаголы в арабском и узбекском языках, их изучение языковедами и сравнительный лексико-семантический анализ глаголов движения в обоих языках. Показано деление глаголов на семантические группы; изучение их лексико-семантических отношений выявляет синонимические и антонимические свойства. В частности, по арабскому толковому и арабско-узбекским словарям объясняется значение глагола «приходить» и смысловые изменения, которые он претерпевает в сочетании с предлогами; видно существенное различие в объёме значений этого глагола в толковых словарях двух языков. Глагол «приходить» встречается и во фразеологизмах обоих языков; его употребление во фразеологических выражениях арабского и узбекского языков сопоставлено, выявлены сходства и различия. Узбекские языковеды подробно описали морфологические, стилистические, семантические и другие свойства глаголов движения, тогда как в арабском языкознании глагол традиционно изучался в морфологическом плане. Для выражения ряда значений узбекского «kelmoq» требуется подбирать арабские соответствия из синонимического ряда; сочетание узбекского глагола движения с аффиксами желания и принадлежности передаётся в арабском модальными словами и частицами. Эти случаи разобраны на примерах.

This article explains the set of verbs in Arabic and Uzbek, its study by linguists, a comparative lexical-semantic analysis of action verbs in both languages. The article provides the division of verbs in Arabic and Uzbek into semantic groups, and the study of their lexical-semantic relations shows the synonymous and antonymous features of these verbs. In particular, the Arabic explanatory dictionary and Arabic-Uzbek dictionaries explain the meaning of the verb to come and what semantic changes this verb encounters when it comes with prepositions. It can be seen that there is a significant difference between the amount of meaning of these verbs given in the explanatory dictionaries of both languages. The verb “come” can also be found in the phraseological expressions of both languages, and the use of this verb in the phraseological expressions of the Arabic and Uzbek languages has been compared, and their similarities and differences have been identified. There is a lot of research going on in world linguistics today. In particular, Uzbek linguists have studied the morphological, stylistic, semantic and other properties of action verbs and described them in detail in their scientific works. In Arabic linguistics, scholars have traditionally approached the category of verbs and studied them morphologically. In this article, the Uzbek verb action corresponds in content to the Arabic lexeme. In expressing some of the meanings of the Uzbek verb "to come", it is necessary to use their Arabic alternative. In some cases, the meaning of this action verb in Uzbek is also expressed in Arabic by the verb "to come", but in this case it is expected from synonymous verbs meaning "to come" in Arabic. It is necessary to choose exactly one verb that represents ʼbreadʼ. The Uzbek form of the action verb combined with the verb form with the suffixes of desire and possession is expressed in Arabic by modal words, prepositions. The article analyses this situation with examples

Перевод аннотации выполнен издательством, это не авторский текст.

Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords: feʼl kategoriyasi feʼl zamonlari feʼl mayllari feʼl semantikasi arab va oʻzbek tilshunosligi bu mavzuni arab olimlari tomonidan oʻrganilishi asarlari категория глагола времена глагола наклонения глагола семантика глагола арабское и узбекское языкознание исследования арабских учёных научные труды verb category verb tenses verb moods verb semantics Arabic and Uzbek linguistics research by Arab scholars scholarly works

Doimiy havolaПостоянная ссылкаPermanent link

https://orientalnashriyot.uz/id/conf.2025.002.pap09/

Bu havola o'zgarmaydi. DOI olingach, u shu sahifaga yo'naltiriladi.Эта ссылка не изменится. После получения DOI он будет вести на эту же страницу.This link never changes. A DOI will later resolve to this same page.

Tashqi yozuvlar va tasdiqlarВнешние записи и подтвержденияExternal records and verifications

Havolalarni mualliflar yoki nashriyot koʻrsatgan. «Tasdiqlangan» — tegishli xizmatning oʻzi yozuvni tasdiqladi.Ссылки указали авторы или издательство. «Подтверждено» означает, что запись подтвердил сам сервис.Links are supplied by the authors or the publisher. “Verified” means the service itself confirmed the record.

Tarkibida:Входит в:Part of: Zamonaviy ilm-fan va taʼlimning dolzarb masalalari: muammolar, vazifalar va yechimlar. Xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari. II qism Актуальные вопросы современной науки и образования: проблемы, задачи и решения. Материалы международной научно-практической конференции. Часть II Contemporary Issues of Science and Education: Problems, Tasks and Solutions. Proceedings of the International Scientific-Practical Conference. Part II

Ma'lumotlarСведения об изданииRecord

TuriТипType
To‘plamdagi maqola Статья в сборнике Conference paper
RaqamНомерID
conf.2025.002.pap09
YilГодYear
2025
Nashrdagi betlarСтраницы в изданииPages in issue
39-47
Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords
feʼl kategoriyasi, feʼl zamonlari, feʼl mayllari, feʼl semantikasi, arab va oʻzbek tilshunosligi, bu mavzuni arab olimlari tomonidan oʻrganilishi, asarlariкатегория глагола, времена глагола, наклонения глагола, семантика глагола, арабское и узбекское языкознание, исследования арабских учёных, научные трудыverb category, verb tenses, verb moods, verb semantics, Arabic and Uzbek linguistics, research by Arab scholars, scholarly works
KirishДоступAccess
Ochiq kirishОткрытый доступOpen access
Nashr sanasiДата публикацииPublished
2025-10-14
YangilanganОбновленоUpdated
2026-09-24
Boshqa platformalardaРазмещено такжеAlso available at

Yana o'qingСмотрите такжеRelated

To‘plamdagi maqola Статья в сборнике Conference paper Mahmudxo‘ja Behbudiyning publitsistik merosida milliy tarbiya g‘oyalarining yoritilishi Идеи национального воспитания в публицистическом наследии Махмудходжи Бехбуди Ideas of national upbringing in the journalistic legacy of Mahmudkhoja Behbudi Almuratova Gulbaxor Mansur qizi · 2026 · 103-105-b.Алмуратова Гулбахор Мансур кизи · 2026 · с. 103-105Almuratova Gulbaxor Mansur qizi · 2026 · pp. 103-105TarkibidaВ выпускеIn issue: Sharq filologiyasining dolzarb muammolari. Xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya materiallari to‘plami Актуальные проблемы восточной филологии. Сборник материалов международной научно-практической конференции Current Problems of Oriental Philology. Collection of Materials of the International Scientific and Practical Conference https://orientalnashriyot.uz/id/conf.2026.001.pap19/ To‘plamdagi maqola Статья в сборнике Conference paper Zamonaviy nasrda fojiaviy anglash va shaxs inqirozi Трагическое осознание и кризис личности в современной прозе Tragic awareness and the crisis of the individual in contemporary prose Mustafoyeva X. X. · 2026 · 236-239-b.Мустафоева Х. Х. · 2026 · с. 236-239Mustafoyeva X. X. · 2026 · pp. 236-239TarkibidaВ выпускеIn issue: Sharq filologiyasining dolzarb muammolari. Xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya materiallari to‘plami Актуальные проблемы восточной филологии. Сборник материалов международной научно-практической конференции Current Problems of Oriental Philology. Collection of Materials of the International Scientific and Practical Conference https://orientalnashriyot.uz/id/conf.2026.001.pap50/ To‘plamdagi maqola Статья в сборнике Conference paper Arab va o‘zbek tillarida badiiy metaforalarning konseptual maydoni Концептуальное поле художественных метафор в арабском и узбекском языках The conceptual field of literary metaphors in Arabic and Uzbek Azimov A’zamxon Usmonjon o‘g‘li, Karimova Shahlo G‘aniyevna · 2026 · 205-209-b.Азимов Азамхон Усмонжон угли, Каримова Шахло Ганиевна · 2026 · с. 205-209Azimov A’zamxon Usmonjon o‘g‘li, Karimova Shahlo G‘aniyevna · 2026 · pp. 205-209TarkibidaВ выпускеIn issue: Sharq filologiyasining dolzarb muammolari. Xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya materiallari to‘plami Актуальные проблемы восточной филологии. Сборник материалов международной научно-практической конференции Current Problems of Oriental Philology. Collection of Materials of the International Scientific and Practical Conference https://orientalnashriyot.uz/id/conf.2026.001.pap43/ To‘plamdagi maqola Статья в сборнике Conference paper Inglizcha siyosiy frazeologik birliklarning leksik-semantik guruhlari Лексико-семантические группы английских политических фразеологизмов Lexical-semantic groups of English political phraseological units Halbekova Nigora Ummatkulovna · 2026 · 210-214-b.Халбекова Нигора Умматкуловна · 2026 · с. 210-214Halbekova Nigora Ummatkulovna · 2026 · pp. 210-214TarkibidaВ выпускеIn issue: Sharq filologiyasining dolzarb muammolari. Xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya materiallari to‘plami Актуальные проблемы восточной филологии. Сборник материалов международной научно-практической конференции Current Problems of Oriental Philology. Collection of Materials of the International Scientific and Practical Conference https://orientalnashriyot.uz/id/conf.2026.001.pap44/