To‘plamdagi maqola Статья в сборнике Conference paper
Detektiv janrining o‘ziga xos xususiyatlari va tamoyillari
Особенности и принципы детективного жанра
The peculiarities and principles of the detective genre
Jalilova Gulchekhra MakhmutdjonovnaДжалилова Гулчехра МахмутджоновнаJalilova Gulchekhra Makhmutdjonovna
To'liq ekranda o'qishЧитать во весь экранRead full screen → Butun sonni yuklab olishСкачать весь выпускDownload full issue Faqat maqolaТолько эту статьюThis article only
AnnotatsiyaАннотацияAbstract
Zamonaviy adabiyotning tayanch janrlaridan biri bo‘lgan detektiv murakkab jumboqlar, mantiqiy tergov va axloqiy yechimlar bilan ajralib turadi, biroq kichik janrlar bo‘yicha rivojlangani sababli uni oddiy tasniflab bo‘lmaydi. Maqolada janrning asosiy tamoyillari – tergovning markaziyligi, dalillarni halol taqdim etish (“fair play”) va o‘quvchining ishtiroki – hamda o‘ziga xos xususiyatlari: tuzilmaviy begonalashtirish effektlari, arxetipik personajlar va mafkuraviy asoslar ko‘rib chiqiladi. Edgar Allan Poning ilk hikoyalaridan Agata Kristining “oltin davri”gacha bo‘lgan tarixiy rivojlanishga tayangan holda, ushbu unsurlar janrning so‘nmas jozibasini qanday ta’minlashi ko‘rsatiladi. “Oilaviy o‘xshashlik” modeli kabi nazariy yondashuvlar janrning moslashuvchanligini, tuzilmaviy xususiyatlar esa o‘quvchining faol ishtirokini ta’kidlaydi.
Детектив – один из краеугольных жанров современной литературы – отличается сложными загадками, рациональным расследованием и нравственной развязкой, однако из-за развития множества поджанров не поддаётся простой классификации. В статье рассматриваются его ключевые принципы – центральное место расследования, «честная игра» в подаче улик, участие читателя – и особенности: структурные эффекты отчуждения, архетипические персонажи, идеологические основания. На материале исторического развития от первых рассказов Эдгара Аллана По до «золотого века» Агаты Кристи показано, как эти элементы поддерживают неизменную привлекательность жанра. Теоретические подходы, такие как модель «семейного сходства», подчёркивают гибкость жанра, а структурные черты – активное вовлечение читателя.
The detective genre, a cornerstone of modern literature, is characterized by its intricate puzzles, rational investigations, and moral resolutions, yet it defies simple categorization due to its evolution across subgenres. This article examines the key principles—such as the centrality of detection, fair play in clue presentation, and reader participation—and peculiarities, including structural alienation effects, archetypal characters, and ideological underpinnings. Drawing on historical developments from Edgar Allan Poeʼs foundational tales to the Golden Age of Agatha Christie, the analysis highlights how these elements sustain the genreʼs enduring appeal. Theoretical frameworks like the family resemblance model underscore the genreʼs flexibility, while structural features emphasize active reader engagement.
Annotatsiya tarjimasi nashriyot tomonidan qilingan, muallif matni emas.
Перевод аннотации выполнен издательством, это не авторский текст.
Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords: detektiv adabiyot whodunit (“kim qildi?”) oltin davr halol o‘yin ratsionallik jumboqli hikoya jinoyat tergovi tarixiy rivojlanish tuzilmaviy xususiyatlar hikoya tamoyillari ilmiy qarashlar madaniy tahlil детективная литература whodunit («кто убийца?») золотой век честная игра рациональность повествование-загадка расследование преступления историческое развитие структурные особенности нарративные принципы научные мнения культурный анализ detective fiction whodunit Golden Age fair play rationality puzzle narrative crime investigation historical development structural peculiarities narrative principles scholarly opinions cultural analysis
Doimiy havolaПостоянная ссылкаPermanent link
https://orientalnashriyot.uz/id/conf.2025.001.pap38/
Jalilova Gulchekhra Makhmutdjonovna. Detektiv janrining o‘ziga xos xususiyatlari va tamoyillari // Zamonaviy ilm-fan va taʼlimning dolzarb masalalari: muammolar, vazifalar va yechimlar. Xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari. I qism. — Toshkent: Oriental universiteti, 2025. — B. 178-180. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/conf.2025.001.pap38/
Джалилова Гулчехра Махмутджоновна. Особенности и принципы детективного жанра // Актуальные вопросы современной науки и образования: проблемы, задачи и решения. Материалы международной научно-практической конференции. Часть I. — Ташкент: Oriental University, 2025. — С. 178-180. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/conf.2025.001.pap38/
Jalilova Gulchekhra Makhmutdjonovna. The peculiarities and principles of the detective genre // Contemporary Issues of Science and Education: Problems, Tasks and Solutions. Proceedings of the International Scientific-Practical Conference. Part I. — Tashkent: Oriental University, 2025. — pp. 178-180. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/conf.2025.001.pap38/
Bu havola o'zgarmaydi. DOI olingach, u shu sahifaga yo'naltiriladi.Эта ссылка не изменится. После получения DOI он будет вести на эту же страницу.This link never changes. A DOI will later resolve to this same page.
AdabiyotlarСписок литературыReferences
- Gitelman, Toward a Media History of Documents, Duke University Press, 2014
- Julian Symons. Bloody Murder: From the Detective Story to the Crime Novel, Penguin Books, 1985, p. 16
- Knight, S. Crime Fiction, 1800–2000: Detection, Death, Diversity. Palgrave Macmillan. 2004
- L. Sayers, Tales of Detection, Dorothy J. M. Dent & Sons Ltd., 1936
- Symons, J. Bloody Murder: From the Detective Story to the Crime Novel. 1985. 180
Tashqi yozuvlar va tasdiqlarВнешние записи и подтвержденияExternal records and verifications
- Zenodo TasdiqlanganПодтвержденоVerifiedZenodoTHE PECULIARITIES AND PRINCIPLES OF THE DETECTIVE GENREhttps://zenodo.org/records/17339956
Havolalarni mualliflar yoki nashriyot koʻrsatgan. «Tasdiqlangan» — tegishli xizmatning oʻzi yozuvni tasdiqladi.Ссылки указали авторы или издательство. «Подтверждено» означает, что запись подтвердил сам сервис.Links are supplied by the authors or the publisher. “Verified” means the service itself confirmed the record.
Ma'lumotlarСведения об изданииRecord
- TuriТипType
- To‘plamdagi maqola Статья в сборнике Conference paper
- RaqamНомерID
- conf.2025.001.pap38
- YilГодYear
- 2025
- Nashrdagi betlarСтраницы в изданииPages in issue
- 178-180
- Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords
- detective fiction, whodunit, Golden Age, fair play, rationality, puzzle narrative, crime investigation, historical development, structural peculiarities, narrative principles, scholarly opinions, cultural analysisдетективная литература, whodunit («кто убийца?»), золотой век, честная игра, рациональность, повествование-загадка, расследование преступления, историческое развитие, структурные особенности, нарративные принципы, научные мнения, культурный анализdetective fiction, whodunit, Golden Age, fair play, rationality, puzzle narrative, crime investigation, historical development, structural peculiarities, narrative principles, scholarly opinions, cultural analysis
- KirishДоступAccess
- Ochiq kirishОткрытый доступOpen access
- Nashr sanasiДата публикацииPublished
- 2025-10-14
- YangilanganОбновленоUpdated
- 2026-09-24
- Boshqa platformalardaРазмещено такжеAlso available at
- Zenodo DOI 10.5281/zenodo.17339956
- Butun toʻplam:Весь сборник:Full volume: Zenodo DOI 10.5281/zenodo.23059697



