To‘plamdagi maqola Статья в сборнике Conference paper
Tarjima jarayonining jihatlari
Аспекты процесса перевода
Aspect of translating process
Boboyeva Madina XaydarovnaБобоева Мадина ХайдаровнаBoboyeva Madina Xaydarovna
To'liq ekranda o'qishЧитать во весь экранRead full screen → Butun sonni yuklab olishСкачать весь выпускDownload full issue Faqat maqolaТолько эту статьюThis article only
AnnotatsiyaАннотацияAbstract
Maqolada tarjima jarayoni tarjima nazariyasining markaziy muammolaridan biri sifatida tizimli yoritilib, uning kognitiv, lingvistik va metodologik jihatlari ta’kidlanadi. Tarjima tushunish va verbalizatsiyadan iborat ikki yoqlama aqliy faoliyat sifatida talqin qilinadi; u bevosita kuzatib bo‘lmaydigan jarayon bo‘lgani uchun nazariy modellar orqali tushuntiriladi. Uch asosiy model ko‘rib chiqiladi: tarjimani tildan tashqari voqelik orqali vositachilik deb talqin qiluvchi vaziyat modeli; Yu. Nayda taklif etgan, tarjimani tahlil, ko‘chirish va sintezdan iborat uch bosqichli jarayon sifatida tasavvur qiluvchi semantik-transformatsion model; tillar uchun umumiy universal “chuqur” kategoriyalarni nazarda tutuvchi semantik model. Bu modellar nafaqat tushuntirish vositasi, balki tarjimonlarni tayyorlashdagi amaliy usullar sifatida ham xizmat qilishi ko‘rsatiladi.
В статье систематически рассматривается процесс перевода как одна из центральных проблем теории перевода, с акцентом на его когнитивные, лингвистические и методологические аспекты. Перевод представлен как двойная мыслительная деятельность – понимание и вербализация, – которая из-за своей ненаблюдаемости объясняется через теоретические модели. Рассматриваются три основные модели: ситуативная, трактующая перевод как опосредование через внеязыковую действительность; семантико-трансформационная модель Ю. Найды, представляющая перевод как трёхэтапную последовательность анализа, переноса и синтеза; семантическая модель, предполагающая универсальные «глубинные» категории, общие для языков. Показано, что эти модели служат не только объяснительными инструментами, но и практическими процедурами в подготовке переводчиков.
This article provides a systematic account of the translating process as one of the central problems of translation theory, emphasizing its cognitive, linguistic, and methodological dimensions. Translation is presented as a dual mental activity of comprehension and verbalization, which, due to its non-observable nature, is explained through theoretical models. The discussion examines three major frameworks: the situational model, which interprets translation as mediation through extra-linguistic reality; the semantic–transformational model, formulated by E. Nida, which conceptualizes translation as a three-stage sequence of analysis, transfer, and synthesis; and the semantic model, which assumes universal “deep” categories shared across languages. These models are shown to function not only as explanatory tools but also as practical procedures in translator training
Annotatsiya tarjimasi nashriyot tomonidan qilingan, muallif matni emas.
Перевод аннотации выполнен издательством, это не авторский текст.
Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords: tarjima nazariyasi tarjima jarayoni vaziyat modeli semantik-transformatsion model semantik model ekvivalentlik leksik muammolar frazeologik muammolar grammatik muammolar tarjima strategiyalari теория перевода процесс перевода ситуативная модель семантико-трансформационная модель семантическая модель эквивалентность лексические проблемы фразеологические проблемы грамматические проблемы стратегии перевода translation theory translating process situational model semantic– transformational model semantic model equivalence lexical problems phraseological problems grammatical problems translation strategies
Doimiy havolaПостоянная ссылкаPermanent link
https://orientalnashriyot.uz/id/conf.2025.001.pap37/
Boboyeva Madina Xaydarovna. Tarjima jarayonining jihatlari // Zamonaviy ilm-fan va taʼlimning dolzarb masalalari: muammolar, vazifalar va yechimlar. Xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari. I qism. — Toshkent: Oriental universiteti, 2025. — B. 173-177. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/conf.2025.001.pap37/
Бобоева Мадина Хайдаровна. Аспекты процесса перевода // Актуальные вопросы современной науки и образования: проблемы, задачи и решения. Материалы международной научно-практической конференции. Часть I. — Ташкент: Oriental University, 2025. — С. 173-177. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/conf.2025.001.pap37/
Boboyeva Madina Xaydarovna. Aspect of translating process // Contemporary Issues of Science and Education: Problems, Tasks and Solutions. Proceedings of the International Scientific-Practical Conference. Part I. — Tashkent: Oriental University, 2025. — pp. 173-177. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/conf.2025.001.pap37/
Bu havola o'zgarmaydi. DOI olingach, u shu sahifaga yo'naltiriladi.Эта ссылка не изменится. После получения DOI он будет вести на эту же страницу.This link never changes. A DOI will later resolve to this same page.
Tashqi yozuvlar va tasdiqlarВнешние записи и подтвержденияExternal records and verifications
- Zenodo TasdiqlanganПодтвержденоVerifiedZenodoASPECT OF TRANSLATING PROCESShttps://zenodo.org/records/17339954
Havolalarni mualliflar yoki nashriyot koʻrsatgan. «Tasdiqlangan» — tegishli xizmatning oʻzi yozuvni tasdiqladi.Ссылки указали авторы или издательство. «Подтверждено» означает, что запись подтвердил сам сервис.Links are supplied by the authors or the publisher. “Verified” means the service itself confirmed the record.
Ma'lumotlarСведения об изданииRecord
- TuriТипType
- To‘plamdagi maqola Статья в сборнике Conference paper
- RaqamНомерID
- conf.2025.001.pap37
- YilГодYear
- 2025
- Nashrdagi betlarСтраницы в изданииPages in issue
- 173-177
- Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords
- translation theory, translating process, situational model, semantic– transformational model, semantic model, equivalence, lexical problems, phraseological problems, grammatical problems, translation strategiesтеория перевода, процесс перевода, ситуативная модель, семантико-трансформационная модель, семантическая модель, эквивалентность, лексические проблемы, фразеологические проблемы, грамматические проблемы, стратегии переводаtranslation theory, translating process, situational model, semantic– transformational model, semantic model, equivalence, lexical problems, phraseological problems, grammatical problems, translation strategies
- KirishДоступAccess
- Ochiq kirishОткрытый доступOpen access
- Nashr sanasiДата публикацииPublished
- 2025-10-14
- YangilanganОбновленоUpdated
- 2026-09-24
- Boshqa platformalardaРазмещено такжеAlso available at
- Zenodo DOI 10.5281/zenodo.17339954
- Butun toʻplam:Весь сборник:Full volume: Zenodo DOI 10.5281/zenodo.23059697



