ORIENTAL UNIVERSITETIQidiruvПоискSearch
Oriental universiteti nashriyotiIlmiy jurnallar platformasiПлатформа научных журналовScholarly journals platform

Maqola Статья Article

Fonologik jarayonlarning lingvistik tahlili

Лингвистический анализ фонологических процессов

Linguistic analysis of phonological processes

Ismatova Maftuna Baxtiyor qizi

Innovatsion pedagogika va psixologiya Инновационная педагогика и психология Innovative Pedagogy and Psychology · ISSN 2181-4465

To'liq ekranda o'qishЧитать во весь экранRead full screen → Butun sonni yuklab olishСкачать весь выпускDownload full issue Faqat maqolaТолько эту статьюThis article only

Hujjat sahifadan chiqmasdan o'qiladi.Документ читается прямо здесь. Для удобства есть отдельная страница во весь экран.Readable inline; a full-screen page is also available.

AnnotatsiyaАннотацияAbstract

Mazkur maqolada fonologik jarayonlarning lingvistik tabiati, ularning til tizimidagi o‘rni hamda funksional xususiyatlari tizimli tarzda tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida ingliz va o‘zbek tillaridagi fonologik hodisalar qiyosiy asosda o‘rganilib, assimilyatsiya, dissimilyatsiya, eliziya, epenteza kabi jarayonlarning yuzaga kelish sabablari, shakllanish mexanizmlari va nutqdagi kommunikativ roli aniqlashtirildi. Maqolada fonologik nazariyalar doirasida N.Chomsky va M.Halle generativ fonologiya nazariyasi, D.Jones fonetika va fonologiya o‘rtasidagi farq, shuningdek, o‘zbek tilshunoslari A.G‘ulomov va Sh.Rahmatullayevlarning fonologik tizimga oid ilmiy qarashlari asos qilib olindi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, fonologik jarayonlar tilning fonetik barqarorligini ta’minlabgina qolmay, so‘z va jumla darajasidagi semantik uyg‘unlikni ham mustahkamlaydi, nutqni soddalashtiradi va uning samaradorligini oshiradi.

В данной статье проводится детальный анализ лингвистической природы фонологических процессов, их роли в языковой системе и функциональных особенностей. В исследовании сопоставляются фонологические явления английского и узбекского языков, рассматриваются процессы ассимиляции, диссимиляции, элизии и эпентезы, а также выявляются их причины, механизмы возникновения и коммуникативная функция в реальной речи. Работа опирается на теоретические концепции Н.Хомского и М.Халле по генеративной фонологии, различия между фонетикой и фонологией, выделенные Д.Джонсом, а также на научные исследования узбекских лингвистов А.Гуломова и Ш.Рахматуллаева. Результаты показывают, что фонологические процессы обеспечивают фонетическую и семантическую стабильность языка, упрощают речевую продукцию и повышают её эффективность.

This article provides a detailed analysis of the linguistic nature of phonological processes, their role in the language system, and their functional characteristics. The study conducts a comparative analysis of phonological phenomena in English and Uzbek, examining processes such as assimilation, dissimilation, elision, and epenthesis. The causes, mechanisms, and communicative functions of these processes in real speech are explored. The research draws on theoretical perspectives of N.Chomsky and M.Halle’s generative phonology, D.Jones’s distinctions between phonetics and phonology, as well as insights from Uzbek linguists A.G‘ulomov and Sh.Rahmatullayev. The findings demonstrate that phonological processes ensure phonetic stability, semantic coherence, and facilitate efficient speech production.

Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords: fonologiya fonologik jarayonlar assimilyatsiya dissimilyatsiya eliziya epenteza fonema allofon lingvistik tahlil qiyosiy tahlil фонология фонологические процессы ассимиляция диссимиляция элизия эпентеза фонема аллофон лингвистический анализ сравнительный анализ phonology phonological processes assimilation dissimilation elision epenthesis phoneme allophone linguistic analysis comparative analysis

Doimiy havolaПостоянная ссылкаPermanent link

https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.006.art10/

Bu havola o'zgarmaydi. DOI olingach, u shu sahifaga yo'naltiriladi.Эта ссылка не изменится. После получения DOI он будет вести на эту же страницу.This link never changes. A DOI will later resolve to this same page.

AdabiyotlarСписок литературыReferences

  1. Belcher D. (2006). English for specific purposes: Linguistic insights. London: Routledge. – B.1-245
  2. Belcher D. (2023). Developments in applied linguistics and phonological studies. London: Routledge. – B. 5-260
  3. Chomsky N., Halle M. (1968). The sound pattern of English. New York: Harper & Row. – B.1-336
  4. Darvin R. (2020). Modern approaches to phonological analysis. London: Routledge. – B. 1-210
  5. Darvin R. (2023). Phonological variation and change. London: Routledge. – B. 5-260
  6. G‘ulomov A. (2005). O‘zbek tilining fonologik tizimi. Toshkent: Fan. – B. 1-180
  7. Jones D. (1960). An outline of English phonetics. Cambridge: Heffer. – B. 1- 210
  8. Rahmatullayev Sh. (2010). O‘zbek tili fonologiyasi va talaffuzi. Toshkent: Akademnashr. – B. 1-200
  9. Viana F. va boshqalar (2019). Cross-linguistic approaches to phonology. London: Palgrave Macmillan. – B. 10-300
  10. Crystal D. (2008). A dictionary of linguistics and phonetics (6th ed.). Oxford: Blackwell. – B. 1-425
  11. Roach P. (2009). English phonetics and phonology (4th ed.). Cambridge: Cambridge University Press. – B. 1-320
  12. Ladefoged P., Johnson K. (2014). A course in phonetics (7th ed.). Boston: Cengage Learning. – B. 1-400. - 91

Tashqi yozuvlar va tasdiqlarВнешние записи и подтвержденияExternal records and verifications

Havolalarni mualliflar yoki nashriyot koʻrsatgan. «Tasdiqlangan» — tegishli xizmatning oʻzi yozuvni tasdiqladi.Ссылки указали авторы или издательство. «Подтверждено» означает, что запись подтвердил сам сервис.Links are supplied by the authors or the publisher. “Verified” means the service itself confirmed the record.

Tarkibida:Входит в:Part of: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 2-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 2, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 2, 2026

Ma'lumotlarСведения об изданииRecord

TuriТипType
Maqola Статья Article
RaqamНомерID
son.2026.006.art10
YilГодYear
2026
JurnalЖурналJournal
Innovatsion pedagogika va psixologiya Инновационная педагогика и психология Innovative Pedagogy and Psychology
Jurnal ISSNISSN журналаJournal ISSN
2181-4465
SonВыпускIssue
2-son (2), 2026№ 2 (2), 2026No. 2 (2), 2026
Nashrdagi betlarСтраницы в изданииPages in issue
85-91
Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords
fonologiya, fonologik jarayonlar, assimilyatsiya, dissimilyatsiya, eliziya, epenteza, fonema, allofon, lingvistik tahlil, qiyosiy tahlilфонология, фонологические процессы, ассимиляция, диссимиляция, элизия, эпентеза, фонема, аллофон, лингвистический анализ, сравнительный анализphonology, phonological processes, assimilation, dissimilation, elision, epenthesis, phoneme, allophone, linguistic analysis, comparative analysis
LitsenziyaЛицензияLicense
CC BY 4.0
KirishДоступAccess
Ochiq kirishОткрытый доступOpen access
Nashr sanasiДата публикацииPublished
2026-04-28
YangilanganОбновленоUpdated
2026-11-07
Boshqa platformalardaРазмещено такжеAlso available at

Yana o'qingСмотрите такжеRelated

Maqola Статья Article Raqamli iqtisodiyot sharoitida kichik biznes va tadbirkorlikni logistika tizimi orqali rivojlantirish Развитие малого бизнеса и предпринимательства посредством логистической системы в условиях цифровой экономики Developing small business and entrepreneurship through the logistics system in the digital economy Mardonova O‘g‘iloy Ilhom qizi · 2026 · 142-149-b.Mardonova O‘g‘iloy Ilhom qizi · 2026 · с. 142-149Mardonova O‘g‘iloy Ilhom qizi · 2026 · pp. 142-149TarkibidaВ выпускеIn issue: Iqtisod, menejment va pul. 3-son, 2026 Экономика, менеджмент и деньги. Выпуск 3, 2026 Economics, Management and Money. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.008.art14/ Maqola Статья Article Talabalarda emotsional introvertlikning namoyon bo‘lishiga ijtimoiy tarmoqlarning ta’siri Влияние социальных сетей на проявление эмоциональной интровертированности у студентов The impact of social media on the manifestation of emotional introversion among students Sanayev Alisher Komiljon o‘g‘li · 2026 · 126-137-b.Санаев Алишер Комилжон ўғли · 2026 · с. 126-137Sanayev Alisher Komiljon o‘g‘li · 2026 · pp. 126-137TarkibidaВ выпускеIn issue: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art13/ Maqola Статья Article Inklyuziv ta’limdan inklyuziv jamiyatga oʻtishda maktab direktorlarining innovatsion boshqaruv salohiyatini takomillashtirish Совершенствование инновационного управленческого потенциала директоров школ в процессе перехода от инклюзивного образования к инклюзивному обществу Enhancing the innovative management capacity of school principals in the transition from inclusive education to an inclusive society Mo‘minov Sulton Akbar o‘g‘li · 2026 · 63-77-b.Mo‘minov Sulton Akbar o‘g‘li · 2026 · с. 63-77Mo‘minov Sulton Akbar o‘g‘li · 2026 · pp. 63-77TarkibidaВ выпускеIn issue: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art07/ Maqola Статья Article Davlat boshqaruvi terminlarining shakllanish manbalari Источники формирования терминов государственного управления Sources of the formation of public administration terms G‘aniyeva Lobar Sa’dulla qizi · 2026 · 33-46-b.Ганиева Лобар Садулла кизи · 2026 · с. 33-46G‘aniyeva Lobar Sa’dulla qizi · 2026 · pp. 33-46TarkibidaВ выпускеIn issue: Al-Buxoriy. Ilmiy jurnal. 3-son, 2026 Ал-Бухорий. Научный журнал. Выпуск 3, 2026 Al-Bukhari. Scientific journal. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.007.art04/