ORIENTAL UNIVERSITETIQidiruvПоискSearch
Oriental universiteti nashriyotiIlmiy jurnallar platformasiПлатформа научных журналовScholarly journals platform

Maqola Статья Article

Til, madaniyat va tarjimaning o‘zaro ta’siri

Взаимодействие языка, культуры и перевода

The interaction between language, culture, and translation

Usmanova Gulruh ShokirjonovnaУсманова Гулрух ШокиржоновнаUsmanova Gulruh Shokirjonovna

Al-Buxoriy Ал-Бухорий Al-Bukhari · ISSN 3030-3273

To'liq ekranda o'qishЧитать во весь экранRead full screen → Butun sonni yuklab olishСкачать весь выпускDownload full issue Faqat maqolaТолько эту статьюThis article only

Hujjat sahifadan chiqmasdan o'qiladi.Документ читается прямо здесь. Для удобства есть отдельная страница во весь экран.Readable inline; a full-screen page is also available.

AnnotatsiyaАннотацияAbstract

Mazkur maqolada “Firdavs-ul-iqbol” asari materiallari asosida til, madaniyat va tarjimaning o‘zaro ta’siri lingvokulturologik va tarjimashunoslik nuqtayi nazaridan kompleks tahlil qilinadi. Asarda aks etgan tarixiy voqelik, ijtimoiy-madaniy muhit hamda milliy qadriyatlarning til birliklari orqali ifodalanish xususiyatlari aniqlanib, matndagi realiyalar, etnografik unsurlar, tarixiy terminlar va frazeologik birliklarning tarjimada adekvat ifodalanishi muammolari ko‘rib chiqiladi. Tarjima jarayonida semantik muvofiqlik, pragmatik adekvatlik va madaniy ekvivalentlikni ta’minlash masalalari ilmiy asosda yoritilib, tarjimonning interpretativ faoliyati alohida e’tiborga olinadi. “Firdavs -ul-iqbol” asari misolida manba til va maqsad til o‘rtasidagi madaniy tafovutlarning tarjima sifatiga ta’siri ochib beriladi.

В данной статье на основе материала произведения «Фирдавс-ул-икбол» проводится комплексный анализ взаимодействия языка, культуры и перевода с позиций лингвокультурологии и переводоведения. В работе выявляются особенности выражения исторической действительности, социально-культурной среды и национальных ценностей через языковые единицы. Также рассматриваются проблемы адекватной передачи реалий, этнографических элементов, исторических терминов и фразеологических единиц в процессе перевода. Особое внимание уделяется вопросам обеспечения семантической эквивалентности, прагматической адекватности и культурной эквивалентности, а также интерпретативной деятельности переводчика. На примере произведения «Фирдавс-ул-икбол» раскрывается влияние культурных различий между языком-источником и языком перевода на качество перевода.

This article provides a comprehensive analysis of the interaction between language, culture, and translation based on the material of the “Firdavs- ul-iqbol” work from a linguocultural and translation studies perspective. The study identifies the features of how historical reality, socio-cultural environment, and national values reflected in the work are expressed through linguistic units. It also examines the issues of adequate translation of realia, ethnographic elements, historical terms, and phraseological units found in the text. The problems of ensuring semantic equivalence, pragmatic adequacy, and cultural equivalence in the translation process are scientifically substantiated, with particular attention paid to the translator’s interpretative activity. Using the example of “Firdavs-ul-iqbol”, the impact of cultural differences between the source and target languages on translation quality is revealed.

Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords: til va madaniyat madaniy ekvivalentlik semantik muvofiqlik pragmatik adekvatlik tarixiy leksika tarjima strategiyalari interpretatsiya язык и культура культурная эквивалентность семантическая эквивалентность прагматическая адекватность историческая лексика стратегии перевода интерпретация language and culture cultural equivalence semantic equivalence pragmatic adequacy historical lexicon translation strategies interpretation

Doimiy havolaПостоянная ссылкаPermanent link

https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.002.art04/

Bu havola o'zgarmaydi. DOI olingach, u shu sahifaga yo'naltiriladi.Эта ссылка не изменится. После получения DOI он будет вести на эту же страницу.This link never changes. A DOI will later resolve to this same page.

AdabiyotlarСписок литературыReferences

  1. Eugene Nida (1993). Language, Culture and Translating. – Shanghai: Shanghai Foreign Language Education Press, – P.200
  2. Firdavs-ul-iqbol (nashr yili ko‘rsatilmagan). – Toshkent: Sharq, – B.300
  3. Маслова В. (2001). Лингвокультурология. – Москва: Академия, – Б.208
  4. Мусаев Қ. (2000). Тилшунослик назарияси асослари. – Тошкент: Фан, – Б.256
  5. Очилов Э. (2010). Бадииий матн лингвистикаси. – Тошкент: Akademnashr, – Б.180
  6. Peter Newmark (1988). A Textbook of Translation. – London: Prentice Hall, – P.292 FILOLOGIYA Al-BUXORIY 2- son, 2026-yil
  7. Рахматуллаев Ш. (2006). Ҳозирги ўзбек адабий тили лексикологияси. – Тошкент: Университет, – Б.220
  8. Саломов Ғ. (1983). Таржима назариясига кириш. – Тошкент: Ўқитувчи, – Б.120
  9. Usmanova G. Sh. (2025). “Firdavs ul-iqbol” asaridagi tarixiy-madaniy leksikani tarjima qilishda lingvomadaniy xususiyatlar. Fan, ta’lim, madaniyat va innovatsiya jurnali | Journal of science, education, culture and innovation, 4(10), 130-134
  10. Usmanova G.Sh. (2026). Theoretical foundations of the concept of culture in modern translation studies. In International journal of artificial intelligence Vol. 6, Number 03, pp. 1080-1084
  11. Usmanova G.Sh. Theoretical foundations of the concept of culture in modern translation studies. https://doi.org/10.5281/zenodo.1926040
  12. Wilhelm von Humboldt (1988). On Language: The Diversity of Human Language Structure. – Cambridge: Cambridge University Press, – p.326

Tashqi yozuvlar va tasdiqlarВнешние записи и подтвержденияExternal records and verifications

Havolalarni mualliflar yoki nashriyot koʻrsatgan. «Tasdiqlangan» — tegishli xizmatning oʻzi yozuvni tasdiqladi.Ссылки указали авторы или издательство. «Подтверждено» означает, что запись подтвердил сам сервис.Links are supplied by the authors or the publisher. “Verified” means the service itself confirmed the record.

Tarkibida:Входит в:Part of: Al-Buxoriy. Ilmiy jurnal. 2-son, 2026 Ал-Бухорий. Научный журнал. Выпуск 2, 2026 Al-Bukhari. Scientific journal. Issue 2, 2026

Ma'lumotlarСведения об изданииRecord

TuriТипType
Maqola Статья Article
RaqamНомерID
son.2026.002.art04
YilГодYear
2026
JurnalЖурналJournal
Al-Buxoriy Ал-Бухорий Al-Bukhari
Jurnal ISSNISSN журналаJournal ISSN
3030-3273
SonВыпускIssue
2-son (2), 2026№ 2 (2), 2026No. 2 (2), 2026
Nashrdagi betlarСтраницы в изданииPages in issue
37-45
Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords
til va madaniyat, madaniy ekvivalentlik, semantik muvofiqlik, pragmatik adekvatlik, tarixiy leksika, tarjima strategiyalari, interpretatsiyaязык и культура, культурная эквивалентность, семантическая эквивалентность, прагматическая адекватность, историческая лексика, стратегии перевода, интерпретацияlanguage and culture, cultural equivalence, semantic equivalence, pragmatic adequacy, historical lexicon, translation strategies, interpretation
LitsenziyaЛицензияLicense
CC BY 4.0
KirishДоступAccess
Ochiq kirishОткрытый доступOpen access
Nashr sanasiДата публикацииPublished
2026-04-28
YangilanganОбновленоUpdated
2026-11-07
Boshqa platformalardaРазмещено такжеAlso available at

Yana o'qingСмотрите такжеRelated

Maqola Статья Article Keksalik davrida psixik rivojlanish va qarish davrlari Психическое развитие в пожилом возрасте и периоды старения Mental development in old age and periods of aging Xudayberdiyeva Svetlana Vladimirovna · 2026 · 144-155-b.Худайбердиева Светлана Владимировна · 2026 · с. 144-155Xudayberdiyeva Svetlana Vladimirovna · 2026 · pp. 144-155TarkibidaВ выпускеIn issue: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art15/ Maqola Статья Article Kichik biznes va tadbirkorlikda yoshlarni qo‘llab-quvvatlashning huquqiy-iqtisodiy asoslari Правовые и экономические основы поддержки молодежи в сфере малого бизнеса и предпринимательства The legal and economic foundations of supporting youth in small business and entrepreneurship Abduraximov Iskandar Nodirjon o‘g‘li · 2026 · 107-115-b.Abduraximov Iskandar Nodirjon o‘g‘li · 2026 · с. 107-115Abduraximov Iskandar Nodirjon o‘g‘li · 2026 · pp. 107-115TarkibidaВ выпускеIn issue: Iqtisod, menejment va pul. 3-son, 2026 Экономика, менеджмент и деньги. Выпуск 3, 2026 Economics, Management and Money. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.008.art11/ Maqola Статья Article Generativ sun’iy intellekt va prompt injiniring yordamida filologik ta’lim sifatini oshirishning zamonaviy yondashuvlari Современные подходы к повышению качества филологического образования с помощью генеративного искусственного интеллекта и prompt-инжиниринга Modern approaches to improving the quality of philological education using generative artificial intelligence and prompt engineering Xodjimuratova Zuxra Zaynitdinovna · 2026 · 34-42-b.Ходжимуратова Зухра Зайнитдиновна · 2026 · с. 34-42Xodjimuratova Zuxra Zaynitdinovna · 2026 · pp. 34-42TarkibidaВ выпускеIn issue: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art04/ Maqola Статья Article Belbog‘li kurash mashg‘ulot jarayoniga sun’iy intellekt texnologiyalarini integratsiyalashning pedagogik shart-sharoitlari va metodik asoslari Педагогические условия и методические основы интеграции технологий искусственного интеллекта в тренировочный процесс по поясной борьбе Pedagogical conditions and methodological foundations for integrating artificial intelligence technologies into the belt wrestling training process Mo‘ydinov Maxsudbek Rustambek o‘g‘li · 2026 · 22-33-b.Муйдинов Махсудбек Рустамбек угли · 2026 · с. 22-33Mo‘ydinov Maxsudbek Rustambek o‘g‘li · 2026 · pp. 22-33TarkibidaВ выпускеIn issue: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art03/