Maqola Статья Article
Misrdagi “Sultoniya” madrasalarida ta’lim tizimi
Система образования в медресе «Султания» в Египте
The education system in the “Sultaniyya” madrasas in Egypt
Aripova Zuxra JahangirovnaАрипова Зухра ДжахангировнаAripova Zuxra Jahangirovna
Al-Buxoriy Ал-Бухорий Al-Bukhari · ISSN 3030-3273
To'liq ekranda o'qishЧитать во весь экранRead full screen → Butun sonni yuklab olishСкачать весь выпускDownload full issue Faqat maqolaТолько эту статьюThis article only
AnnotatsiyaАннотацияAbstract
Ushbu ilmiy maqolada O‘rta asrlardagi Misrda joylashgan “Sultoniya” madrasalarida (sultoniyya) ta’lim tizimi tadqiq etiladi. Maqola Mamluk sultoni davlatining harbiy ta’lim tizimiga, xususan, sultoni harbiy maktablari – kuttabiyya (tibaq) dasturiga, murabbiylik an’analariga va korporativ birdamlikni ta’minlovchi “xushdashiyya” fenomeniga bag‘ishlangan. Tarixiy manbalar asosida mamluklarni sotib olish, ularning ta’lim jarayoni, ozod etilishi (itoqa) va davlat boshqaruvidagi yuqori lavozimlarga ko‘tarilish bosqichlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda mamluklarning turli toifalari (sultoniyya va emiriylarga tegishli mamluklar) o‘rtasidagi munosabatlar, merosxo‘rlik prinsipi bo‘lmaganligi va bu tizimning davlat barqarorligini ta’minlashdagi roli ko‘rib chiqiladi. Maqolada cherkes mamluklari davridagi ijtimoiy inqiroz sabablari ilmiy asosda ochib beriladi hamda mamluk ta’lim va harbiy tizimining keyingi davrdagi transformatsiyasi yoritiladi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, “Sultoniya” madrasalari nafaqat harbiy, balki ijtimoiy va siyosiy elita shakllantiruvchi markaz bo‘lib xizmat qilgan. Bu tizim begona muhitda mustahkam siyosiy elita yaratish va ijtimoiy liftlarning samarali ishlashiga misol bo‘lib xizmat qiladi.
В данной научной статье исследуется система образования в медресе «Султания» (султанийя) в средневековом Египте. Работа посвящена военной образовательной системе Мамлюкского султаната, в частности программе султанских военных школ – куттабийя (тибак), традициям наставничества и феномену «хушдашийя», направленному на обеспечение корпоративного единства. На основе исторических источников анализируются процессы закупки мамлюков, их обучение, освобождение (итака) и восхождение на высшие ступени государственного управления. В исследовании рассматриваются взаимоотношения между различными категориями мамлюков (султанскими и эмирскими), принцип ненаследственности мамлюкского института и его роль в обеспечении стабильности государства. Научно обоснованы причины социального кризиса в период правления черкесских мамлюков, а также трансформация мамлюкской системы образования и военной структуры в поздний период. Результаты исследования показывают, что медресе «Султания» выступали не только как военные учебные центры, но и как мощные институты формирования социальной и политической элиты. Эта система служит ярким примером создания устойчивой политической элиты в чужеродной среде и эффективного функционирования социальных лифтов.
This scientific article examines the education system in the “Sultaniyya” madrasas (Sultaniyya) in medieval Egypt. The work is devoted to the military education system of the Mamluk Sultanate, particularly the curriculum of the sultanic military schools – kuttabiyya (tibaq), mentorship traditions, and the phenomenon of “khushdashiyya” aimed at ensuring corporate unity. Based on historical sources, the processes of purchasing Mamluks, their training, manumission (itāqa), and ascension to the highest levels of state administration are analyzed. The study explores relationships between different categories of Mamluks (sultanic and amirial), the principle of non-hereditary status of the Mamluk institution, and its role in maintaining state stability. The causes of the social crisis during the Circassian Mamluk period are scientifically substantiated, as well as the transformation of the Mamluk education and military system in the later period. The research findings demonstrate that the “Sultaniyya” madrasas served not only as military training centers but also as powerful institutions for forming social and political elites. This system represents a vivid example of creating a resilient political elite in a foreign environment and the effective functioning of social mobility mechanisms.
Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords: Misr qul Mamluk sultoni davlati tibaq xushdashiyya itoqa harbiy ierarxiya elitlar transformatsiyasi Египет раб Мамлюкский султанат тибак хушдашийя итака военная иерархия трансформация элит Egypt slave Mamluk Sultanate tibaq khushdashiyya itaka military hierarchy elite transformation
Doimiy havolaПостоянная ссылкаPermanent link
https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.001.art08/
Aripova Zuxra Jahangirovna. Misrdagi “Sultoniya” madrasalarida ta’lim tizimi // Al-Buxoriy. — 2026. — 1-son (1). — B. 80-93. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.001.art08/
Арипова Зухра Джахангировна. Система образования в медресе «Султания» в Египте // Ал-Бухорий. — 2026. — № 1 (1). — С. 80-93. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.001.art08/
Aripova Zuxra Jahangirovna. The education system in the “Sultaniyya” madrasas in Egypt // Al-Bukhari. — 2026. — No. 1 (1). — pp. 80-93. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.001.art08/
Bu havola o'zgarmaydi. DOI olingach, u shu sahifaga yo'naltiriladi.Эта ссылка не изменится. После получения DOI он будет вести на эту же страницу.This link never changes. A DOI will later resolve to this same page.
AdabiyotlarСписок литературыReferences
- Abd al-Fattoh Ashur. (1962). Al-mujtama‘ al-misri fi ‘asr salotin al-mamolik. – Qohira: Dor an-nahda al-arabiya
- Amitai D. (2006). The Mamluk Institution or One Thousand Years of Military Slavery in the Islamic World // Arming slaves: from classical times to the modern Age / edited by Christopher Leslie Brown and Philip D. Morgan. – New Haven; London: Yale University Press, 2006. – P. 42–53
- Ayalon D. (1975). Preliminary Remarks on the Mamluk Military Institution in Islam / in V. J. Perry and M. E. Yapp (eds.), War, Technology and Society in the Middle East. – London, 1975
- Hautecoeur G. Wiet. Les Mosquees du Caire. 2 Vol. – Cairo, 1932 – 623 p
- Hasan Ali Ibrohim. (1967). Tarix al-mamolik al-bahriyya. Qohira: maktabat an-nahda al-misriyya
- Jamol ad-din Abu al-Mahasin Ibn Taghri Birdi. (1992). Kitab an-nujum azzahira fi muluk Misr va al-Qahira. Bayrut: Dar al-kutub al-‘ilmiya
- Mojid Abd al-Mun‘im. (1964-1967). Nuzum davlat salatin al-mamolik va rusumihim fi Misr. – 2 jildli. – Qohira: Maktabat al-anjalu al-misriya
- Muhammad ibn Ahmad ibn Iyyos. (1982). Kitob tarix Misr al-mashhur bi bado’‘i az-zuhur fi viqo’i ad-duhur. Qohira: Kutub al-Hay’a al-Misriya
- Shahabiddin al-Qalqashandiy. (1914-1919). Subh al-a’sha fi sinaot al-insho. Qohira: Dor al-Kutub
- Taqiy ad-Din al-Maqriziy. (2002). Kitob al-mavoʻiz va al-iʻtibor bi-zikr alxutat va al-osor (Т. II). Buloq: Kaston Viit
- Willam M. (1896). The Mameluke or Slave Dynasty of Egypt, 1260–1517 A.D. ‒ London: Smith, Elder, & Co, 1896. ‒ 316 p. TARIX Al-BUXORIY 1 son, 2026-yil
- Xalil ibn Shahin az-Zohiriy. (1988). Zubdat kashf al-mamolik va bayon at- turuq va-l-masolik. – Qohira: Dor al-arab li-l-bustoniy, 1988. – 159 б
- Эсбридж Т. Крестовые походы. Войны Средневековья за Святую землю. – М., 2016. – C. 232
- Хасанов А.А. (1973). Формирование черкесской группировки мамлюков в Египте // Арабские страны, Турция, Иран, Афганистан. История, экономика. – М. – С. 158–166
- Хасанов А.А. (1975). Социально-политический строй мамлюкского Египта, при черкесских султанах (1382-1517). Автореферат дисс. на соиск. канд. ист. наук. – М
- Хотко С.Х. (1993). Черкесские мамлюки. – Майкоп
- Семёнова Л.А. Салах ад-Дин и мамлюки в Египте. – М., 1966. – C
Tashqi yozuvlar va tasdiqlarВнешние записи и подтвержденияExternal records and verifications
- Zenodo TasdiqlanganПодтвержденоVerifiedZenodoСИСТЕМА ОБРАЗОВАНИЯ В МЕДРЕСЕ «СУЛТАНИЯ» В ЕГИПТЕhttps://zenodo.org/records/19260607
Havolalarni mualliflar yoki nashriyot koʻrsatgan. «Tasdiqlangan» — tegishli xizmatning oʻzi yozuvni tasdiqladi.Ссылки указали авторы или издательство. «Подтверждено» означает, что запись подтвердил сам сервис.Links are supplied by the authors or the publisher. “Verified” means the service itself confirmed the record.
Tarkibida:Входит в:Part of: Al-Buxoriy. Ilmiy jurnal. 1-son, 2026 Ал-Бухорий. Научный журнал. Выпуск 1, 2026 Al-Bukhari. Scientific journal. Issue 1, 2026
Ma'lumotlarСведения об изданииRecord
- TuriТипType
- Maqola Статья Article
- RaqamНомерID
- son.2026.001.art08
- YilГодYear
- 2026
- JurnalЖурналJournal
- Al-Buxoriy Ал-Бухорий Al-Bukhari
- Jurnal ISSNISSN журналаJournal ISSN
- 3030-3273
- SonВыпускIssue
- 1-son (1), 2026№ 1 (1), 2026No. 1 (1), 2026
- Nashrdagi betlarСтраницы в изданииPages in issue
- 80-93
- Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords
- Египет, раб, Мамлюкский султанат, тибак, хушдашийя, итака, военная иерархия, трансформация элитЕгипет, раб, Мамлюкский султанат, тибак, хушдашийя, итака, военная иерархия, трансформация элитEgypt, slave, Mamluk Sultanate, tibaq, khushdashiyya, itaka, military hierarchy, elite transformation
- LitsenziyaЛицензияLicense
- CC BY 4.0
- KirishДоступAccess
- Ochiq kirishОткрытый доступOpen access
- Nashr sanasiДата публикацииPublished
- 2026-02-26
- YangilanganОбновленоUpdated
- 2026-08-20
- Boshqa platformalardaРазмещено такжеAlso available at
- Zenodo DOI 10.5281/zenodo.19260607
- Butun son:Весь выпуск:Full issue: Zenodo DOI 10.5281/zenodo.23059610
- Butun son:Весь выпуск:Full issue: Internet Archive



