Maqola Статья Article
Bolalar va o‘smirlar uchun sxematerapiya: niqobli rol o‘yinlari va ifodali guruh mashqlarini qo‘llash
Схема-терапия для детей и подростков: Масочные ролевые игры и экспрессивные групповые упражнения
Schema therapy for children and adolescents: Mask role-play and expressive group exercises
Quyliyeva Orzigul RajabboyevnaКуйлиева Орзигул РажаббоевнаQuyliyeva Orzigul Rajabboyevna
Innovatsion pedagogika va psixologiya Инновационная педагогика и психология Innovative Pedagogy and Psychology · ISSN 2181-4465
To'liq ekranda o'qishЧитать во весь экранRead full screen → Butun sonni yuklab olishСкачать весь выпускDownload full issue Faqat maqolaТолько эту статьюThis article only
AnnotatsiyaАннотацияAbstract
Sxema-terapiya – Jeffrey Young tomonidan kognitiv-xulq-atvor terapiyasining kengaytmasi sifatida ishlab chiqilgan bo‘lib, erta hayot tajribasi va qondirilmagan asosiy ehtiyojlardan kelib chiqqan chuqur kognitiv-emotsional sxemalarni aniqlash hamda o‘zgartirishga qaratilgan. Ushbu maqolada bolalar va o‘smirlar bilan ishlashda emotsional regulyatsiya va shaxslararo munosabatlarni yaxshilashga yo‘naltirilgan tajribaviy usullar yoritilgan. Asosiy tamoyillar – sxemalarni aniqlash, kelib chiqishini tahlil qilish, nosog‘lom munosabatlarni o‘zgartirish va yangi ko‘nikmalarni rivojlantirish – batafsil bayon etilgan. Birlamchi va ikkilamchi his-tuyg‘ularni ajratishga alohida e’tibor qaratilib, innovatsion intervansiyalar – sxema rejimlarini tashqiylashtirish uchun “niqobli rol o‘yinlari”, munosabat dinamikasini o‘rganish uchun guruh mashqlari va g‘azabni xavfsiz ifodalash uchun o‘yin usullari (“qalamlar urushi”, “qor to‘plari”) – taqdim etilgan. Ushbu yoshga mos strategiyalar zaif bola rejimlariga kirishni osonlashtiradi, qochish/kompensatsiya reaksiyalarini kamaytiradi va ijobiy xulq-atvor repertuarini shakllantiradi. Sxema-terapiya yoshlarda hissiy barqarorlikni oshirish, sog‘lom strategiyalarni rivojlantirish va munosabatlarni tiklashda yuqori samaradorlik ko‘rsatadi.
Схема-терапия – это психотерапевтический подход, направленный на выявление и изменение глубинных, долгосрочных когнитивно-эмоциональных схем личности, сформированных в результате неудовлетворённых базовых потребностей и раннего жизненного опыта. Метод был разработан Джеффри Янгом и основан на расширении когнитивно-поведенческой терапии. В тексте рассматриваются основные принципы схемной терапии: идентификация схем, понимание их происхождения, трансформация дезадаптивных установок и развитие новых навыков. Особое внимание уделено работе с детьми и подростками, эмоциональными состояниями, первичными и вторичными чувствами, а также терапевтическим техникам — масочной терапии, групповым упражнениям и игровым методам («война карандашами», «снежки»). Схема-терапия демонстрирует эффективность в улучшении эмоциональной устойчивости, формировании здоровых стратегий поведения и восстановлении межличностных отношений.
Schema Therapy, developed by Jeffrey Young as an extension of cognitive-behavioral therapy, targets deep-rooted cognitive-emotional schemas arising from early life experiences and unmet core needs. This article examines experiential techniques for children and adolescents to improve emotional regulation and interpersonal relationships. Core principles—schema identification, origin analysis, maladaptive pattern modification, and skill development—are detailed. Special attention is given to differentiating primary and secondary emotions, alongside innovative interventions: mask-based role-play to externalize schema modes, group exercises to explore relational dynamics, and play methods (“pencil battles” and “snowball fights”) for safe anger expression. These age-appropriate strategies facilitate access to vulnerable child modes, reduce avoidance/compensatory responses, and build adaptive behavioral repertoires. Schema Therapy demonstrates high efficacy in enhancing emotional stability, fostering healthy strategies, and restoring relationships in youth.
Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords: sxema-terapiya bolalar o‘smirlar niqobli rol o‘yinlari tajribaviy usullar emotsional regulyatsiya guruh o‘yinlari Jeffri Yang схема-терапия дети подростки масочные ролевые игры экспериенциальные техники эмоциональная регуляция групповые игры Джеффри Янг schema therapy children adolescents mask role-play experiential techniques emotional regulation group play Jeffrey Young
Doimiy havolaПостоянная ссылкаPermanent link
https://orientalnashriyot.uz/id/son.2025.011.art14/
Quyliyeva Orzigul Rajabboyevna. Bolalar va o‘smirlar uchun sxematerapiya: niqobli rol o‘yinlari va ifodali guruh mashqlarini qo‘llash // Innovatsion pedagogika va psixologiya. — 2025. — 3-son (3). — B. 130-143. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/son.2025.011.art14/
Куйлиева Орзигул Ражаббоевна. Схема-терапия для детей и подростков: Масочные ролевые игры и экспрессивные групповые упражнения // Инновационная педагогика и психология. — 2025. — № 3 (3). — С. 130-143. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/son.2025.011.art14/
Quyliyeva Orzigul Rajabboyevna. Schema therapy for children and adolescents: Mask role-play and expressive group exercises // Innovative Pedagogy and Psychology. — 2025. — No. 3 (3). — pp. 130-143. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/son.2025.011.art14/
Bu havola o'zgarmaydi. DOI olingach, u shu sahifaga yo'naltiriladi.Эта ссылка не изменится. После получения DOI он будет вести на эту же страницу.This link never changes. A DOI will later resolve to this same page.
AdabiyotlarСписок литературыReferences
- Farrell, J., Reiss, N., & Shaw, I. (2014). The Schema Therapy Clinician’s Guide: A Complete Resource for Creating and Delivering Individual, Group, and Integrated Schema Therapy Treatment Programs. Oxford: Wiley-Blackwell
- Farrell, J., & Shaw, I. (2012). Group Schema Therapy for Borderline Personality Disorder: Step-by-Step Treatment Manual with Patient Workbook. Oxford: Wiley-Blackwell
- Gardner, R. (1999a). Working with Parents in Individual and Group Therapy and Adolescent Psychotherapy. Northvale/New Jersey/London: Jason Aronson Inc
- Gardner, R. (1999b). Working with Parents in Individual and Group Therapy and Adolescent Psychotherapy
- Grawe, K. (2017). Neuropsychotherapy: What Neuroscience Tells Us About Effective Psychotherapy. Routledge
- Greenberg, L. (2006). Emotion-Focused Therapy: A Synopsis. Journal of Contemporary Psychotherapy, 36(2), 87–93. http://dx.doi.org/10.1007/s10879-006- 9011
- Holmes, D. J. (1964). Psychotherapy of Antisocial Behavior and Depression in Adolescence. Northvale, New Jersey, London: Jason Aronson Inc
- Loose, S. (2018). Outpatient Schema Therapy for a 15-Year-Old with Hypochondria in the Context of a Car Accident Leading to Childhood-Onset Paraplegia. Amsterdam: ISST Conference
- Loose, S., & Graaf, P. (2016). Visual Representation of Early Maladaptive Schemas and Modes – For the Young and the Old. Poster. Stockholm: 46th EAFTA Congress on CBT
- Roediger, E., Stevens, V. A., & Brockman, R. (2018). Contextual Schema Therapy: An Integrated Approach to Personality Disorders, Emotional Dysregulation, and Interpersonal Relationships. Oakland, California: Context Press
- Schulz von Thun, F. (1998). Miteinander reden 3 – The Inner State of the Team and Managing Communication. Hamburg: Rowohlt
- Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. E. (2003). Schema Therapy: A Practitioner’s Guide. Guilford Press
Tashqi yozuvlar va tasdiqlarВнешние записи и подтвержденияExternal records and verifications
- Zenodo TasdiqlanganПодтвержденоVerifiedПолный текст в ZenodoBolalar va o‘smirlar uchun sxematerapiya: niqobli rol o‘yinlari va ifodali guruh mashqlarini qo‘llashhttps://zenodo.org/records/23063141
Havolalarni mualliflar yoki nashriyot koʻrsatgan. «Tasdiqlangan» — tegishli xizmatning oʻzi yozuvni tasdiqladi.Ссылки указали авторы или издательство. «Подтверждено» означает, что запись подтвердил сам сервис.Links are supplied by the authors or the publisher. “Verified” means the service itself confirmed the record.
Tarkibida:Входит в:Part of: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2025 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2025 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2025
Ma'lumotlarСведения об изданииRecord
- TuriТипType
- Maqola Статья Article
- RaqamНомерID
- son.2025.011.art14
- YilГодYear
- 2025
- JurnalЖурналJournal
- Innovatsion pedagogika va psixologiya Инновационная педагогика и психология Innovative Pedagogy and Psychology
- Jurnal ISSNISSN журналаJournal ISSN
- 2181-4465
- SonВыпускIssue
- 3-son (3), 2025№ 3 (3), 2025No. 3 (3), 2025
- Nashrdagi betlarСтраницы в изданииPages in issue
- 130-143
- Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords
- схема-терапия, дети, подростки, масочные ролевые игры, экспериенциальные техники, эмоциональная регуляция, групповые игры, Джеффри Янгсхема-терапия, дети, подростки, масочные ролевые игры, экспериенциальные техники, эмоциональная регуляция, групповые игры, Джеффри Янгschema therapy, children, adolescents, mask role-play, experiential techniques, emotional regulation, group play, Jeffrey Young
- LitsenziyaЛицензияLicense
- CC BY 4.0
- KirishДоступAccess
- Ochiq kirishОткрытый доступOpen access
- Nashr sanasiДата публикацииPublished
- 2025-08-29
- YangilanganОбновленоUpdated
- 2026-08-18
- Boshqa platformalardaРазмещено такжеAlso available at
- Zenodo DOI 10.5281/zenodo.23063141
- Butun son:Весь выпуск:Full issue: Zenodo DOI 10.5281/zenodo.23059574



