ORIENTAL UNIVERSITETIQidiruvПоискSearch
Oriental universiteti nashriyotiIlmiy jurnallar platformasiПлатформа научных журналовScholarly journals platform

Maqola Статья Article

“O‘zbek” nomining kelib chiqishi haqida ba’zi ma’lumotlar

Некоторые сведения о происхождении названия «узбек»

Some information about the origin of the name “Uzbek”

Xo‘jaxonov Ismoiljon MansurovichХужахонов Исмоилжон МансуровичXo‘jaxonov Ismoiljon Mansurovich

Al-Buxoriy Ал-Бухорий Al-Bukhari · ISSN 3030-3273

To'liq ekranda o'qishЧитать во весь экранRead full screen → Butun sonni yuklab olishСкачать весь выпускDownload full issue Faqat maqolaТолько эту статьюThis article only

Hujjat sahifadan chiqmasdan o'qiladi.Документ читается прямо здесь. Для удобства есть отдельная страница во весь экран.Readable inline; a full-screen page is also available.

AnnotatsiyaАннотацияAbstract

Mazkur maqolada “o‘zbek” atamasining kelib chiqishi va uning etnonim sifatida shakllanish jarayoni tarixiy manbalar hamda zamonaviy ilmiy tadqiqotlar asosida tahlil qilingan. Muallif “o‘zbek” so‘zi dastlab shaxs ismi sifatida qo‘llanilganini, keyinchalik esa Oltin O‘rda hukmdori O‘zbekxon nomi va uning siyosiy faoliyati bilan bog‘liq holda umumiy etnosiyosiy nomga aylanganini asoslaydi. Maqolada shuningdek, turli tadqiqotchilar, sharq, rus va g‘arb olimlarining fikrlari taqqoslab ko‘rsatilgan. Xulosa qilib aytganda, “o‘zbek” atamasi dastlab antroponim sifatida paydo bo‘lib, XIV-XV asrlarda Dashti Qipchoq hududida yashagan turkiy- mo‘g‘ul qabilalar birligini bildiruvchi umumiy etnik nom sifatida mustahkamlangan.

В статье рассматривается происхождение термина «узбек» и процесс его формирования в качестве этнонима на основе исторических источников и современных научных исследований. Автор показывает, что слово «узбек» первоначально употреблялось как личное имя, а позднее, в связи с деятельностью хана Узбека - правителя Золотой Орды, стало обозначать этнополитическое объединение. В работе сопоставлены взгляды восточных, русских и западных исследователей. В заключение делается вывод, что термин «узбек» возник как антропоним и к XIV-XV векам утвердился как общий этноним для тюрко-монгольских племён Дешт-и-Кыпчака.

This article explores the origin and historical development of the term “Uzbek” and its transformation into an ethnonym. The study demonstrates that the term “Uzbek” was initially used as a personal name and later became an ethno-political designation associated with Uzbek Khan, the ruler of the Golden Horde. The paper compares the perspectives of Eastern, Russian, and Western scholars, highlighting various interpretations of the term’s emergence. It concludes that “Uzbek” originated as an anthroponym and by the 14th-15th centuries evolved into a collective ethnonym referring to the Turkic-Mongol tribes of the Dasht-i Qipchaq region.

Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords: O‘zbek atamasi etnonim O‘zbekxon Dashti Qipchoq Oltin O‘rda etnogenez turkiy xalqlar Термин «узбек» этноним хан Узбек Дешт-и-Кыпчак Золотая Орда этногенез тюркские народы Uzbek term ethnonym Uzbek Khan Dasht-i Qipchaq Golden Horde ethnogenesis Turkic peoples

Doimiy havolaПостоянная ссылкаPermanent link

https://orientalnashriyot.uz/id/son.2025.006.art10/

Bu havola o'zgarmaydi. DOI olingach, u shu sahifaga yo'naltiriladi.Эта ссылка не изменится. После получения DOI он будет вести на эту же страницу.This link never changes. A DOI will later resolve to this same page.

AdabiyotlarСписок литературыReferences

  1. Абдуғози Баҳодирхон. (1992). Шажарайи турк. Тошкент
  2. Агаев Р.А. (1990). Страны и народы. Происхождение названий. Москва. С. 102
  3. Асқаров А. (2015). Ўзбек халқининг келиб чиқиш тарихи. Тошкент
  4. Аҳмедов Б. (1992). Ўзбек улуси // Ўзбегим. Тошкент
  5. Аҳмедов Б. (1994). Тарихдан сабоқлар. Тошкент
  6. Вамбери Херман. (1990). Бухоро ёхуд Мовароуннаҳр тарихи. Тошкент. 52–53-бетлар
  7. Даврон Хуршид. (1991). “Ўзбек” атамасининг келиб чиқиши билан боғлиқ бир фараз ҳақида // Самарқанд ҳаёли. Қиссалар ва бадиялар. Тошкент. 232-бет. TARIX Al-BUXORIY 4 son, 2025-yil
  8. Иброҳимов А. (2011). Бизким, ўзбеклар (миллий давлатчилигимиз асослари ҳақида мулоҳазалар). Тошкент. 361-бет
  9. Мирзо Улуғбек. (1994). Тўрт улус тарихи (форс тилидан Б. Аҳмедов, Н. Норқулов, М. Ҳасаний таржимаси). Тошкент. 225-бет
  10. Семёнов А.А. (1953). К вопросу о происхождении и составе узбеков Шейбани-хана // Труды академии наук Таджикской ССР. Том XII. С. 3–37
  11. Усама ибн Мунқиз. (1958). Китаб назидания (пер. Ю.И. Крачковского). Москва: Издательство восточной литературы. С. 134
  12. Шукуров Анвар. (2010). “Ўзбек” атамасининг келиб чиқиши ҳақида. Тошкент. 10–36-бетлар
  13. Эрматов М.М. (1964). К вопросу о происхождении названия «узбек» // Ученые записки Ташкентского государственного педагогического института имени Низами. Том 49. Тошкент

Tashqi yozuvlar va tasdiqlarВнешние записи и подтвержденияExternal records and verifications

Havolalarni mualliflar yoki nashriyot koʻrsatgan. «Tasdiqlangan» — tegishli xizmatning oʻzi yozuvni tasdiqladi.Ссылки указали авторы или издательство. «Подтверждено» означает, что запись подтвердил сам сервис.Links are supplied by the authors or the publisher. “Verified” means the service itself confirmed the record.

Tarkibida:Входит в:Part of: Al-Buxoriy. Ilmiy jurnal. 4-son, 2025 Ал-Бухорий. Научный журнал. Выпуск 4, 2025 Al-Bukhari. Scientific journal. Issue 4, 2025

Ma'lumotlarСведения об изданииRecord

TuriТипType
Maqola Статья Article
RaqamНомерID
son.2025.006.art10
YilГодYear
2025
JurnalЖурналJournal
Al-Buxoriy Ал-Бухорий Al-Bukhari
Jurnal ISSNISSN журналаJournal ISSN
3030-3273
SonВыпускIssue
4-son (4), 2025№ 4 (4), 2025No. 4 (4), 2025
Nashrdagi betlarСтраницы в изданииPages in issue
102-108
Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords
O‘zbek atamasi, etnonim, O‘zbekxon, Dashti Qipchoq, Oltin O‘rda, etnogenez, turkiy xalqlarТермин «узбек», этноним, хан Узбек, Дешт-и-Кыпчак, Золотая Орда, этногенез, тюркские народыUzbek term, ethnonym, Uzbek Khan, Dasht-i Qipchaq, Golden Horde, ethnogenesis, Turkic peoples
LitsenziyaЛицензияLicense
CC BY 4.0
KirishДоступAccess
Ochiq kirishОткрытый доступOpen access
Nashr sanasiДата публикацииPublished
2025-12-23
YangilanganОбновленоUpdated
2026-08-20
Boshqa platformalardaРазмещено такжеAlso available at

Yana o'qingСмотрите такжеRelated

Maqola Статья Article Keksalik davrida psixik rivojlanish va qarish davrlari Психическое развитие в пожилом возрасте и периоды старения Mental development in old age and periods of aging Xudayberdiyeva Svetlana Vladimirovna · 2026 · 144-155-b.Худайбердиева Светлана Владимировна · 2026 · с. 144-155Xudayberdiyeva Svetlana Vladimirovna · 2026 · pp. 144-155TarkibidaВ выпускеIn issue: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art15/ Maqola Статья Article Kichik biznes va tadbirkorlikda yoshlarni qo‘llab-quvvatlashning huquqiy-iqtisodiy asoslari Правовые и экономические основы поддержки молодежи в сфере малого бизнеса и предпринимательства The legal and economic foundations of supporting youth in small business and entrepreneurship Abduraximov Iskandar Nodirjon o‘g‘li · 2026 · 107-115-b.Abduraximov Iskandar Nodirjon o‘g‘li · 2026 · с. 107-115Abduraximov Iskandar Nodirjon o‘g‘li · 2026 · pp. 107-115TarkibidaВ выпускеIn issue: Iqtisod, menejment va pul. 3-son, 2026 Экономика, менеджмент и деньги. Выпуск 3, 2026 Economics, Management and Money. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.008.art11/ Maqola Статья Article Generativ sun’iy intellekt va prompt injiniring yordamida filologik ta’lim sifatini oshirishning zamonaviy yondashuvlari Современные подходы к повышению качества филологического образования с помощью генеративного искусственного интеллекта и prompt-инжиниринга Modern approaches to improving the quality of philological education using generative artificial intelligence and prompt engineering Xodjimuratova Zuxra Zaynitdinovna · 2026 · 34-42-b.Ходжимуратова Зухра Зайнитдиновна · 2026 · с. 34-42Xodjimuratova Zuxra Zaynitdinovna · 2026 · pp. 34-42TarkibidaВ выпускеIn issue: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art04/ Maqola Статья Article Belbog‘li kurash mashg‘ulot jarayoniga sun’iy intellekt texnologiyalarini integratsiyalashning pedagogik shart-sharoitlari va metodik asoslari Педагогические условия и методические основы интеграции технологий искусственного интеллекта в тренировочный процесс по поясной борьбе Pedagogical conditions and methodological foundations for integrating artificial intelligence technologies into the belt wrestling training process Mo‘ydinov Maxsudbek Rustambek o‘g‘li · 2026 · 22-33-b.Муйдинов Махсудбек Рустамбек угли · 2026 · с. 22-33Mo‘ydinov Maxsudbek Rustambek o‘g‘li · 2026 · pp. 22-33TarkibidaВ выпускеIn issue: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art03/