Maqola Статья Article
Maliho tazkirasida XVII asr Movarounnahrdagi madaniy, ilmiy va adabiy hayotning rivoji
Развитие культурной, научной и литературной жизни в Мовероуннахре XVII века в тазкире Малихо
The development of cultural, scientific and literary life in 17th-century Movarounnahr in Maliho’s tazkira
Raxmatullayev Nodir NuritdinovichРахматуллаев Нодир НуритдиновичRaxmatullayev Nodir Nuritdinovich
Al-Buxoriy Ал-Бухорий Al-Bukhari · ISSN 3030-3273
To'liq ekranda o'qishЧитать во весь экранRead full screen → Butun sonni yuklab olishСкачать весь выпускDownload full issue Faqat maqolaТолько эту статьюThis article only
AnnotatsiyaАннотацияAbstract
Ushbu maqolada XVII asrda Movarounnahrda forsiy adabiyot, ilm- fan va madaniyatning og‘ir tarixiy-siyosiy sharoitlarga qaramay rivojlanish jarayoni atroflicha tahlil qilingan. Tadqiqot Maliho Samarqandiyning “Muzakkiru-l-as’hob” tazkirasiga tayanadi. Asrning birinchi yarmidagi nisbiy tinchlik davrida Buxoro, Samarqand va Balxda me’morchilik yodgorliklari (Sherdor, Tilloqori, Labi hovuz) bunyod etilgani, ikkinchi yarmida esa siyosiy beqarorlik kuchayib, ko‘plab inshootlarning xarobaga aylangani ko‘rsatib o‘tiladi. Maqolada Mullo Tursun Faroiziy va Qozi Lutfulloh Shokir Buxoriy kabi olimlarning diniy va dunyoviy ilmlardagi (astronomiya, geometriya, algebra) faoliyati yoritilgan. Shuningdek, adabiyotning saroy muhitidan shahar doiralariga ko‘chishi, ayniqsa hunarmandlar orasida keng tarqalgani va 200 dan ortiq shoirning shu davrda ijod qilgani tahlil etiladi. Samarqand va Buxoro adabiy muhitlarining o‘ziga xos xususiyatlari, shahar adabiyotining ustuvorligi va o‘ta murakkab sharoitlarda ham adabiy an’analarning davom etishi asoslab beriladi.
В данной статье всесторонне анализируется процесс развития персидской литературы, науки и культуры в Мавераннахре в XVII веке, несмотря на тяжелые историко-политические условия. Исследование опирается на ключевой источник как «Музаккиру-л-асхоб» Малихо Самарканди. Показано, что архитектурные памятники были построены в Бухаре, Самарканде и Балхе в относительно мирной первой половине века (Шердор, Тиллякори, Ляби-хауз), в то время как усиление политической нестабильности во второй половине привело к разрушению многих сооружений. В статье освещается деятельность таких ученых, как Мулло Турсун Фароизи и Кози Лутфуллох Шокир Бухори в религиозных и светских науках (астрономия, геометрия, алгебра). Кроме того, анализируется переход литературы из придворной среды в городскую, ее распространение среди ремесленников и творчество более 200 поэтов в этот период. Обосновываются отличительные черты самаркандского и бухарского литературных кругов, преобладание городской литературы и продолжение литературных традиций даже в крайне сложных условиях.
This article comprehensively analyzes the development of Persian literature, science, and culture in Movarounnahr during the 17th century, despite challenging historical and political conditions. The research relies on key sources such as Maliho Samarqandi's “Muzakkiru-l-as’hob”. It is demonstrated that architectural monuments were built in Bukhara, Samarkand, and Balx during the relatively peaceful first half of the century (Sherdor, Tilloqori, Labi Hovuz), while increasing political instability in the second half led to the ruin of many structures. The article covers the activities of scholars like Mullo Tursun Faroiziy and Qozi Lutfulloh Shokir Buxoriy in both religious and secular sciences (astronomy, geometry, algebra). Furthermore, it analyzes the shift of literature from court circles to urban environments, its spread among artisans, and the work of over 200 poets during this period. The distinct characteristics of the Samarkand and Bukhara literary circles, the predominance of urban literature, and the continuation of literary traditions even under extremely difficult circumstances are substantiated.
Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords: Maliho Samarqandiy Muzakkiru-l-as’hob Movarounnahr forsiy adabiyot me’morchilik yodgorliklari dunyoviy ilmlar shahar adabiyoti Samarqand- Buxoro muhiti Малихо Самарканди Музаккиру-л-асхоб Мавераннахр персидская литература архитектурные памятники светские науки городская литература самаркандско-бухарская среда Maliho Samarqandi Muzakkiru-l-as’hob Movarounnahr Persian literature architectural monuments secular sciences urban literature Samarkand-Bukhara environment
Doimiy havolaПостоянная ссылкаPermanent link
https://orientalnashriyot.uz/id/son.2025.006.art07/
Raxmatullayev Nodir Nuritdinovich. Maliho tazkirasida XVII asr Movarounnahrdagi madaniy, ilmiy va adabiy hayotning rivoji // Al-Buxoriy. — 2025. — 4-son (4). — B. 67-80. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/son.2025.006.art07/
Рахматуллаев Нодир Нуритдинович. Развитие культурной, научной и литературной жизни в Мовероуннахре XVII века в тазкире Малихо // Ал-Бухорий. — 2025. — № 4 (4). — С. 67-80. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/son.2025.006.art07/
Raxmatullayev Nodir Nuritdinovich. The development of cultural, scientific and literary life in 17th-century Movarounnahr in Maliho’s tazkira // Al-Bukhari. — 2025. — No. 4 (4). — pp. 67-80. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/son.2025.006.art07/
Bu havola o'zgarmaydi. DOI olingach, u shu sahifaga yo'naltiriladi.Эта ссылка не изменится. После получения DOI он будет вести на эту же страницу.This link never changes. A DOI will later resolve to this same page.
Tashqi yozuvlar va tasdiqlarВнешние записи и подтвержденияExternal records and verifications
- Zenodo TasdiqlanganПодтвержденоVerifiedПолный текст в ZenodoMaliho tazkirasida XVII asr Movarounnahrdagi madaniy, ilmiy va adabiy hayotning rivojihttps://zenodo.org/records/23062361
Havolalarni mualliflar yoki nashriyot koʻrsatgan. «Tasdiqlangan» — tegishli xizmatning oʻzi yozuvni tasdiqladi.Ссылки указали авторы или издательство. «Подтверждено» означает, что запись подтвердил сам сервис.Links are supplied by the authors or the publisher. “Verified” means the service itself confirmed the record.
Tarkibida:Входит в:Part of: Al-Buxoriy. Ilmiy jurnal. 4-son, 2025 Ал-Бухорий. Научный журнал. Выпуск 4, 2025 Al-Bukhari. Scientific journal. Issue 4, 2025
Ma'lumotlarСведения об изданииRecord
- TuriТипType
- Maqola Статья Article
- RaqamНомерID
- son.2025.006.art07
- YilГодYear
- 2025
- JurnalЖурналJournal
- Al-Buxoriy Ал-Бухорий Al-Bukhari
- Jurnal ISSNISSN журналаJournal ISSN
- 3030-3273
- SonВыпускIssue
- 4-son (4), 2025№ 4 (4), 2025No. 4 (4), 2025
- Nashrdagi betlarСтраницы в изданииPages in issue
- 67-80
- Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords
- Maliho Samarqandiy, Muzakkiru-l-as’hob, Movarounnahr, forsiy adabiyot, me’morchilik yodgorliklari, dunyoviy ilmlar, shahar adabiyoti, Samarqand- Buxoro muhitiМалихо Самарканди, Музаккиру-л-асхоб, Мавераннахр, персидская литература, архитектурные памятники, светские науки, городская литература, самаркандско-бухарская средаMaliho Samarqandi, Muzakkiru-l-as’hob, Movarounnahr, Persian literature, architectural monuments, secular sciences, urban literature, Samarkand-Bukhara environment
- LitsenziyaЛицензияLicense
- CC BY 4.0
- KirishДоступAccess
- Ochiq kirishОткрытый доступOpen access
- Nashr sanasiДата публикацииPublished
- 2025-12-23
- YangilanganОбновленоUpdated
- 2026-08-28
- Boshqa platformalardaРазмещено такжеAlso available at
- Zenodo DOI 10.5281/zenodo.23062361
- Butun son:Весь выпуск:Full issue: Zenodo DOI 10.5281/zenodo.23059514
- Butun son:Весь выпуск:Full issue: Internet Archive



