Maqola Статья Article
Abdulqohir Jurjoniying “al-‘Awāmil al-mi’a” asarida ta’sir nazariyasi va uning arab sintaksisidagi ahamiyati
Теория управления (таʾсӣр) в трактате ʿАбд ал-К̣а̄хира ал-Джурджа̄нӣ «Ал-ʿАва̄мил ал-миʾа» и её значение в арабском синтаксисе
The theory of governance (taʾthīr) in ʿAbd al-Qāhir al-Jurjānī’s al-ʿAwāmil al-Miʾa and its significance in Arabic syntax
Talipov Nodir Batirovich iDТалипов Нодир Батирович iDTalipov Nodir Batirovich iD
Al-Buxoriy Ал-Бухорий Al-Bukhari · ISSN 3030-3273
To'liq ekranda o'qishЧитать во весь экранRead full screen → Butun sonni yuklab olishСкачать весь выпускDownload full issue Faqat maqolaТолько эту статьюThis article only
AnnotatsiyaАннотацияAbstract
Ushbu tadqiqotning asosiy maqsadi – Abdulqohir Jurjoniyning al- ʿAwāmil al-miʾa asarini arab grammatik tizimi nuqtayi nazaridan chuqur tahlil qilib, undagi nazariy tamoyillarni hozirgi sintaktik tahlil uslublari bilan taqqoslashdir.Tadqiqot davomida Jurjoniyning al-ʿāmil (ta’sir etuvchi omil) va al- ma’mūl (ta’sir ostidagi so‘z) kabi asosiy tushunchalari, shuningdek, ḥurūf al-naṣb (ismni tushum kelishigida turishini talab etuvchi harflar) va al-wāw al-maʿiyya (birgalik “vovi”) kabi arab sintaksisidagi muhim elementlar o‘rganildi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, Jurjoniyning nazariy yondashuvi arab grammatikasi tarixida nafaqat o‘z davrida, balki keyingi olimlar (Ibn Hishom, Zamaxshariy, Suyutiy, Antuan Dahdah) tomonidan izchil rivojlantirilgan va zamonaviy tilshunoslik tahliliga poydevor bo‘lgan. Shu bilan birga, al-ʿAwāmil al- mi’a arab tilining grammatik strukturalarini tushunishda va sintaktik tahlil metodlarini rivojlantirishda bebaho manba sifatida ahamiyat kasb etadi.
Основной целью данного исследования является глубок анализ трактата Абд ал-Кахира ал-Джурджани «ал-ʿАвамил ал-миʾа» с точки зрения арабской грамматической системы и сравнение содержащихся в нём теоретических принципов с современными методами синтаксического анализа. В ходе исследования были рассмотрены ключевые понятия ал-Джурджани — ал-ʿамил (фактор управления, действующий элемент) и ал-маʿмул (управляемое слово, элемент, подвергающийся воздействию), а также важные элементы арабского синтаксиса, такие как ḥurūf al-naṣb (буквы, требующие винительного падежа имени) и ал-вав ал-маʿийя (совместное «вав»). Результаты исследования показывают, что теоретический подход ал-Джурджани не только в своё время, но и в работах последующих учёных (Ибн Хишам, аз-Замахшари, ас-Суюти, Антуан Дахда) получил последовательное развитие и стал фундаментом для современного лингвистического анализа. При этом трактат «ал-ʿАвамил ал-миʾа» сохраняет значение неоценимого источника для понимания грамматических структур арабского языка и развития методов синтаксического анализа.
The aim of this study is to conduct a systematic analysis of the 11th- century Arab linguist Abd al-Qāhir al-Jurjānī’s work al-ʿAwāmil al-mi’a within the context of Arabic grammar and to compare his theoretical approaches with modern syntactic analysis methods. The study examines Jurjānī’s key concepts, such as al- ʿĀmil (governing factor) and al-Ma’mūl (affected element), as well as important syntactic elements, including ḥurūf al-Naṣb (accusative particles) and al-wāw al- maʿiyya (cooperative “waw”). The results indicate that Jurjānī’s theoretical approach has left a lasting impact not only on the history of Arabic grammar but also influenced subsequent scholars (Ibn Hishom, Zamakhshariy, As-Suyutiy, Antoine Dahdah) and provided a foundation for modern linguistic analysis. Furthermore, al-ʿawāmil al-mi’a remains an invaluable source for understanding Arabic grammatical structures and developing syntactic analysis methodologies.
Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords: Abdulqāhir al-Jurjānī al-ʿāmil al-ma’mūl arab sintaksisi ḥurūf al-naṣb al-wāw al-Maʿiyya arab grammatikasi Абд ал-Кахир ал-Джурджани ал-ʿамил ал-маʿмул арабский синтаксис ḥurūf al-naṣb ал-вав ал-маʿийя арабская грамматика Abd al-Qāhir al-Jurjānī al-ʿāmil al-ma’mūl arabic syntax ḥurūf al-naṣb al-wāw al-maʿiyya arabic grammar
Doimiy havolaПостоянная ссылкаPermanent link
https://orientalnashriyot.uz/id/son.2025.005.art06/
Talipov Nodir Batirovich. Abdulqohir Jurjoniying “al-‘Awāmil al-mi’a” asarida ta’sir nazariyasi va uning arab sintaksisidagi ahamiyati // Al-Buxoriy. — 2025. — 3-son (3). — B. 57-68. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/son.2025.005.art06/
Талипов Нодир Батирович. Теория управления (таʾсӣр) в трактате ʿАбд ал-К̣а̄хира ал-Джурджа̄нӣ «Ал-ʿАва̄мил ал-миʾа» и её значение в арабском синтаксисе // Ал-Бухорий. — 2025. — № 3 (3). — С. 57-68. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/son.2025.005.art06/
Talipov Nodir Batirovich. The theory of governance (taʾthīr) in ʿAbd al-Qāhir al-Jurjānī’s al-ʿAwāmil al-Miʾa and its significance in Arabic syntax // Al-Bukhari. — 2025. — No. 3 (3). — pp. 57-68. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/son.2025.005.art06/
Bu havola o'zgarmaydi. DOI olingach, u shu sahifaga yo'naltiriladi.Эта ссылка не изменится. После получения DOI он будет вести на эту же страницу.This link never changes. A DOI will later resolve to this same page.
AdabiyotlarСписок литературыReferences
- Carter, M. G. (1981). A History of Arabic Grammar: Al-Kitāb of Sibawayhi in the Arabic Grammatical Tradition. Leiden: Brill
- Dahdāḥ, Antūn. (1992). Muʿjam al-Qawāʿid al-ʿArabiyya fī al-Naḥw wa-al- Ṣarf wa-al-Iʿrāb. Bayrūt: Dār al-ʿIlm li-l-Malāyīn
- Ibn ʿAqīl, ʿAbd Allāh. (1998). Sharḥ Ibn ʿAqīl ʿalā Alfiyyat Ibn Mālik. Bayrūt: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyya
- Ibn Hishām al-Anṣārī. (1985). Awḍaḥ al-Masālik ilā Alfiyyat Ibn Mālik (Taḥqīq: Muḥammad Muḥyī al-Dīn ʿAbd al-Ḥamīd). Bayrūt: Dār al-Fikr
- al-Jurjānī, ʿAbd al-Qāhir. (n.d.). Al-ʿAwāmil al-Miʾa (Taḥqīq: ʿĀdil Aḥmad ʿAbd al-Mawjūd & ʿAlī Muḥammad Muʿawwaḍ). Bayrūt: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyya
- Nasirova, M. (2021). Object in Arabic Language and its Variation. RA Journal of Applied Research, 7(11), 2658-2660. FILOLOGIYA Al-BUXORIY 3-son, 2025-yil
- Owens, J. (1988). The Foundations of Grammar: An Introduction to Medieval Arabic Grammatical Theory. Amsterdam: John Benjamins
- Versteegh, K. (1993). Arabic Grammar and Qur’anic Exegesis in Early Islam. Leiden: Brill
- Versteegh, K. (1997). The Arabic Linguistic Tradition. London: Routledge
- Weiss, B. (1974). Medieval Muslim Discussions of Causality. Leiden: Brill
- al-Zamakhsharī, Maḥmūd. (1993). Al-Mufaṣṣal fī Ṣanʿat al-Iʿrāb (Taḥqīq: ʿAlī Bū Mulḥim). Bayrūt: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyya
Tashqi yozuvlar va tasdiqlarВнешние записи и подтвержденияExternal records and verifications
- Zenodo TasdiqlanganПодтвержденоVerifiedПолный текст в ZenodoAbdulqohir Jurjoniying “al-‘Awāmil al-mi’a” asarida ta’sir nazariyasi va uning arab sintaksisidagi ahamiyatihttps://zenodo.org/records/23062177
Havolalarni mualliflar yoki nashriyot koʻrsatgan. «Tasdiqlangan» — tegishli xizmatning oʻzi yozuvni tasdiqladi.Ссылки указали авторы или издательство. «Подтверждено» означает, что запись подтвердил сам сервис.Links are supplied by the authors or the publisher. “Verified” means the service itself confirmed the record.
Tarkibida:Входит в:Part of: Al-Buxoriy. Ilmiy jurnal. 3-son, 2025 Ал-Бухорий. Научный журнал. Выпуск 3, 2025 Al-Bukhari. Scientific journal. Issue 3, 2025
Ma'lumotlarСведения об изданииRecord
- TuriТипType
- Maqola Статья Article
- RaqamНомерID
- son.2025.005.art06
- YilГодYear
- 2025
- JurnalЖурналJournal
- Al-Buxoriy Ал-Бухорий Al-Bukhari
- Jurnal ISSNISSN журналаJournal ISSN
- 3030-3273
- SonВыпускIssue
- 3-son (3), 2025№ 3 (3), 2025No. 3 (3), 2025
- Nashrdagi betlarСтраницы в изданииPages in issue
- 57-68
- Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords
- Abdulqāhir al-Jurjānī, al-ʿāmil, al-ma’mūl, arab sintaksisi, ḥurūf al-naṣb, al-wāw al-Maʿiyya, arab grammatikasiАбд ал-Кахир ал-Джурджани, ал-ʿамил, ал-маʿмул, арабский синтаксис, ḥurūf al-naṣb, ал-вав ал-маʿийя, арабская грамматикаAbd al-Qāhir al-Jurjānī, al-ʿāmil, al-ma’mūl, arabic syntax, ḥurūf al-naṣb, al-wāw al-maʿiyya, arabic grammar
- ORCID
- Talipov Nodir Batirovich — 0000-0002-5368-7008
- LitsenziyaЛицензияLicense
- CC BY 4.0
- KirishДоступAccess
- Ochiq kirishОткрытый доступOpen access
- Nashr sanasiДата публикацииPublished
- 2025-08-29
- YangilanganОбновленоUpdated
- 2026-08-28
- Boshqa platformalardaРазмещено такжеAlso available at
- Zenodo DOI 10.5281/zenodo.23062177
- Butun son:Весь выпуск:Full issue: Zenodo DOI 10.5281/zenodo.23059491
- Butun son:Весь выпуск:Full issue: Internet Archive



