Maqola Статья Article
Solih ibn Muhammadning “Ash-Shuzur az-Zahabiyya” lugʻatida berilgan fe’llar qismining tuzilish prinsiplari
Принципы строения части глаголов, приведенных в словаре «Аш-Шузур аз-захабия» Салиха Ибн Мухаммада
Principles of the structure of the part of the verbs given in the dictionary “Ash-Shuzur az-Zahabiya” by Salih ibn Muhammad
Nasirova Dildora TalibjonovnaНасирова Дилдора ТалибжоновнаNasirova Dildora Talibjonovna
Al-Buxoriy Ал-Бухорий Al-Bukhari · ISSN 3030-3273
To'liq ekranda o'qishЧитать во весь экранRead full screen → Butun sonni yuklab olishСкачать весь выпускDownload full issue Faqat maqolaТолько эту статьюThis article only
AnnotatsiyaАннотацияAbstract
Mazkur maqolada Solih ibn Muhammad tomonidan yozilgan “Ash- Shuzur az-Zahabiyya” asarining “Fe’llar” bobidagi grammatik tuzilma va tasniflash prinsiplari tahlil qilingan. Asarda turkiy fe’llarning masdar, buyruq, inkor, oʻtgan va hozirgi zamon shakllari, shuningdek, sifatdosh, boʻlishsiz va koʻplik shakllari arab tilidagi grammatik kategoriyalar asosida izohlangan. Muallif grammatik tahlillar orqali turkiy va arab til tizimlari oʻrtasidagi umumiylik va tafovutlarni ochib bergan. Ayniqsa, fe’l zamonlari, inkor shakllari va morfologik oʻzgarishlar borasidagi fonetik va morfologik kuzatuvlar ilmiy asosda tahlil etilgan. Maqolada qoʻlyozmaning strukturaviy tuzilishi, yozuv xususiyatlari va ayrim muhim fe’llar boʻyicha misollar keltirilib, asarning lingvistik va leksikografik ahamiyati yoritilgan.
В данной статье проанализированы грамматическая структура и принципы классификации глаголов в разделе «Глаголы» произведения «Аш-Шузур аз-Захабийя», написанного Салихом ибн Мухаммадом. В труде глаголы тюркских языков представлены в формах инфинитива, повелительного наклонения, отрицания, прошедшего и настоящего времени, а также в формах причастий, отрицательных и множественных форм, и объясняются на основе грамматических категорий арабского языка. Автор с помощью грамматического анализа раскрывает общие черты и различия между тюркской и арабской языковыми системами. Особое внимание уделяется научному анализу фонетических и морфологических наблюдений, связанных с временами глаголов, отрицательными формами и морфологическими изменениями. В статье приведены примеры по структуре рукописи, особенностям письма и отдельным значимым глаголам, раскрывается лингвистическое и лексикографическое значение произведения.
This article analyzes the grammatical structure and classification principles of the “Verbs” section in the work Ash-Shuzur az-Zahabiyya written by Salih ibn Muhammad. In the book, Turkic verbs in their infinitive, imperative, negative, past and present tense forms, as well as participial, negative, and plural forms, are explained based on Arabic grammatical categories. Through grammatical analysis, the author reveals the similarities and differences between the Turkic and Arabic language systems. Special attention is given to the scientific analysis of phonetic and morphological observations related to verb tenses, negative forms, and morphological changes. The article also presents examples from the manuscript’s structural organization, writing features, and selected important verbs, highlighting the linguistic and lexicographic significance of the work.
Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords: Mamluk qipchoqlari Solih ibn Muhammad arabiy-turkiy lugʻat “Ash-Shuzur az-Zahabiyya” fe’l zamonlari oʻtgan zamon shakli hozirgi zamon shakli fe’lning boʻlishsiz shakli masdarlar мамлюкские кипчаки Салих ибн Мухаммад арабскотюркский словарь «Аш-Шузур аз-Захабийя» времена глаголов форма прошедшего времени форма настоящего времени отрицательная форма глагола инфинитивы Mamluk Kipchaks Salih ibn Muhammad Arabic-Turkic dictionary Ash-Shuzur az-Zahabiyya verb tenses past tense form present tense form negative form of the verb infinitives
Doimiy havolaПостоянная ссылкаPermanent link
https://orientalnashriyot.uz/id/son.2025.001.art02/
Nasirova Dildora Talibjonovna. Solih ibn Muhammadning “Ash-Shuzur az-Zahabiyya” lugʻatida berilgan fe’llar qismining tuzilish prinsiplari // Al-Buxoriy. — 2025. — 2-son (2). — B. 13-23. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/son.2025.001.art02/
Насирова Дилдора Талибжоновна. Принципы строения части глаголов, приведенных в словаре «Аш-Шузур аз-захабия» Салиха Ибн Мухаммада // Ал-Бухорий. — 2025. — № 2 (2). — С. 13-23. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/son.2025.001.art02/
Nasirova Dildora Talibjonovna. Principles of the structure of the part of the verbs given in the dictionary “Ash-Shuzur az-Zahabiya” by Salih ibn Muhammad // Al-Bukhari. — 2025. — No. 2 (2). — pp. 13-23. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/son.2025.001.art02/
Bu havola o'zgarmaydi. DOI olingach, u shu sahifaga yo'naltiriladi.Эта ссылка не изменится. После получения DOI он будет вести на эту же страницу.This link never changes. A DOI will later resolve to this same page.
AdabiyotlarСписок литературыReferences
- А. Меметов, И. Меметов, (2020). Тюркские лексикографические работы XI–XIV веков, относящиеся к развитию востоковедения в Крыму // Филология: научные исследования, № 1
- Ash-Shuzur az-Zahabiyya. Amerika Yale universiteti fondi xazinasi, inv. № 17466222. (Arab tilida)
- Atalay B. (1949). Eş-Şüzûr-üz-Zehebiyye vel-Kitai’l-Ahmediyye fil-Lûgat-it- Türkiyye. – İstanbul: Üçler Basımevi
- Белкин В. (1975). Арабская лексикология. – Москва: Изд-во Московского университета
- Дюсенов Б. (2018). Сравнительно-историческое, типологическое и сопоставительное языкознание // Синергия, №
- Mutallibov S. (1968). At-Tuhfatu az-Zakiyyatu. – Toshkent: Fan
- Rustamov A. (2007). Qadimgi turkiy tilda fe’l shakllari va ularning funksiyalari // Filologiya masalalari jurnali, № 3. – B. 45–53
- Sodiqov Q. (2009). Turkiy til tarixi. – Toshkent
- Umarov E. (1992). Eski o‘zbek lug‘atlari. – Toshkent: O‘zFA Tilshunoslik instituti
- G‘. Abdurahmonov, A. Rustamov. (1982). Qadimgi turkiy til. – Toshkent: O‘qituvchi
Tashqi yozuvlar va tasdiqlarВнешние записи и подтвержденияExternal records and verifications
- Zenodo TasdiqlanganПодтвержденоVerifiedПолный текст в ZenodoSolih ibn Muhammadning “Ash-Shuzur az-Zahabiyya” lugʻatida berilgan fe’llar qismining tuzilish prinsiplarihttps://zenodo.org/records/23061535
Havolalarni mualliflar yoki nashriyot koʻrsatgan. «Tasdiqlangan» — tegishli xizmatning oʻzi yozuvni tasdiqladi.Ссылки указали авторы или издательство. «Подтверждено» означает, что запись подтвердил сам сервис.Links are supplied by the authors or the publisher. “Verified” means the service itself confirmed the record.
Tarkibida:Входит в:Part of: Al-Buxoriy. Ilmiy jurnal. 2-son, 2025 Ал-Бухорий. Научный журнал. Выпуск 2, 2025 Al-Bukhari. Scientific journal. Issue 2, 2025
Ma'lumotlarСведения об изданииRecord
- TuriТипType
- Maqola Статья Article
- RaqamНомерID
- son.2025.001.art02
- YilГодYear
- 2025
- JurnalЖурналJournal
- Al-Buxoriy Ал-Бухорий Al-Bukhari
- Jurnal ISSNISSN журналаJournal ISSN
- 3030-3273
- SonВыпускIssue
- 2-son (2), 2025№ 2 (2), 2025No. 2 (2), 2025
- Nashrdagi betlarСтраницы в изданииPages in issue
- 13-23
- Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords
- Mamluk qipchoqlari, Solih ibn Muhammad, arabiy-turkiy lugʻat, “Ash-Shuzur az-Zahabiyya”, fe’l zamonlari, oʻtgan zamon shakli, hozirgi zamon shakli, fe’lning boʻlishsiz shakli, masdarlarмамлюкские кипчаки, Салих ибн Мухаммад, арабскотюркский словарь, «Аш-Шузур аз-Захабийя», времена глаголов, форма прошедшего времени, форма настоящего времени, отрицательная форма глагола, инфинитивыMamluk Kipchaks, Salih ibn Muhammad, Arabic-Turkic dictionary, Ash-Shuzur az-Zahabiyya, verb tenses, past tense form, present tense form, negative form of the verb, infinitives
- LitsenziyaЛицензияLicense
- CC BY 4.0
- KirishДоступAccess
- Ochiq kirishОткрытый доступOpen access
- Nashr sanasiДата публикацииPublished
- 2025-08-17
- YangilanganОбновленоUpdated
- 2026-08-13
- Boshqa platformalardaРазмещено такжеAlso available at
- Zenodo DOI 10.5281/zenodo.23061535
- Butun son:Весь выпуск:Full issue: Zenodo DOI 10.5281/zenodo.23059315
- Butun son:Весь выпуск:Full issue: Internet Archive



