ORIENTAL UNIVERSITETIQidiruvПоискSearch
Oriental universiteti nashriyotiIlmiy jurnallar platformasiПлатформа научных журналовScholarly journals platform

Maqola Статья Article

Solih ibn Muhammadning “Ash-Shuzur az-Zahabiyya” lugʻatida berilgan fe’llar qismining tuzilish prinsiplari

Принципы строения части глаголов, приведенных в словаре «Аш-Шузур аз-захабия» Салиха Ибн Мухаммада

Principles of the structure of the part of the verbs given in the dictionary “Ash-Shuzur az-Zahabiya” by Salih ibn Muhammad

Nasirova Dildora TalibjonovnaНасирова Дилдора ТалибжоновнаNasirova Dildora Talibjonovna

Al-Buxoriy Ал-Бухорий Al-Bukhari · ISSN 3030-3273

To'liq ekranda o'qishЧитать во весь экранRead full screen → Butun sonni yuklab olishСкачать весь выпускDownload full issue Faqat maqolaТолько эту статьюThis article only

Hujjat sahifadan chiqmasdan o'qiladi.Документ читается прямо здесь. Для удобства есть отдельная страница во весь экран.Readable inline; a full-screen page is also available.

AnnotatsiyaАннотацияAbstract

Mazkur maqolada Solih ibn Muhammad tomonidan yozilgan “Ash- Shuzur az-Zahabiyya” asarining “Fe’llar” bobidagi grammatik tuzilma va tasniflash prinsiplari tahlil qilingan. Asarda turkiy fe’llarning masdar, buyruq, inkor, oʻtgan va hozirgi zamon shakllari, shuningdek, sifatdosh, boʻlishsiz va koʻplik shakllari arab tilidagi grammatik kategoriyalar asosida izohlangan. Muallif grammatik tahlillar orqali turkiy va arab til tizimlari oʻrtasidagi umumiylik va tafovutlarni ochib bergan. Ayniqsa, fe’l zamonlari, inkor shakllari va morfologik oʻzgarishlar borasidagi fonetik va morfologik kuzatuvlar ilmiy asosda tahlil etilgan. Maqolada qoʻlyozmaning strukturaviy tuzilishi, yozuv xususiyatlari va ayrim muhim fe’llar boʻyicha misollar keltirilib, asarning lingvistik va leksikografik ahamiyati yoritilgan.

В данной статье проанализированы грамматическая структура и принципы классификации глаголов в разделе «Глаголы» произведения «Аш-Шузур аз-Захабийя», написанного Салихом ибн Мухаммадом. В труде глаголы тюркских языков представлены в формах инфинитива, повелительного наклонения, отрицания, прошедшего и настоящего времени, а также в формах причастий, отрицательных и множественных форм, и объясняются на основе грамматических категорий арабского языка. Автор с помощью грамматического анализа раскрывает общие черты и различия между тюркской и арабской языковыми системами. Особое внимание уделяется научному анализу фонетических и морфологических наблюдений, связанных с временами глаголов, отрицательными формами и морфологическими изменениями. В статье приведены примеры по структуре рукописи, особенностям письма и отдельным значимым глаголам, раскрывается лингвистическое и лексикографическое значение произведения.

This article analyzes the grammatical structure and classification principles of the “Verbs” section in the work Ash-Shuzur az-Zahabiyya written by Salih ibn Muhammad. In the book, Turkic verbs in their infinitive, imperative, negative, past and present tense forms, as well as participial, negative, and plural forms, are explained based on Arabic grammatical categories. Through grammatical analysis, the author reveals the similarities and differences between the Turkic and Arabic language systems. Special attention is given to the scientific analysis of phonetic and morphological observations related to verb tenses, negative forms, and morphological changes. The article also presents examples from the manuscript’s structural organization, writing features, and selected important verbs, highlighting the linguistic and lexicographic significance of the work.

Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords: Mamluk qipchoqlari Solih ibn Muhammad arabiy-turkiy lugʻat “Ash-Shuzur az-Zahabiyya” fe’l zamonlari oʻtgan zamon shakli hozirgi zamon shakli fe’lning boʻlishsiz shakli masdarlar мамлюкские кипчаки Салих ибн Мухаммад арабскотюркский словарь «Аш-Шузур аз-Захабийя» времена глаголов форма прошедшего времени форма настоящего времени отрицательная форма глагола инфинитивы Mamluk Kipchaks Salih ibn Muhammad Arabic-Turkic dictionary Ash-Shuzur az-Zahabiyya verb tenses past tense form present tense form negative form of the verb infinitives

Doimiy havolaПостоянная ссылкаPermanent link

https://orientalnashriyot.uz/id/son.2025.001.art02/

Bu havola o'zgarmaydi. DOI olingach, u shu sahifaga yo'naltiriladi.Эта ссылка не изменится. После получения DOI он будет вести на эту же страницу.This link never changes. A DOI will later resolve to this same page.

AdabiyotlarСписок литературыReferences

  1. А. Меметов, И. Меметов, (2020). Тюркские лексикографические работы XI–XIV веков, относящиеся к развитию востоковедения в Крыму // Филология: научные исследования, № 1
  2. Ash-Shuzur az-Zahabiyya. Amerika Yale universiteti fondi xazinasi, inv. № 17466222. (Arab tilida)
  3. Atalay B. (1949). Eş-Şüzûr-üz-Zehebiyye vel-Kitai’l-Ahmediyye fil-Lûgat-it- Türkiyye. – İstanbul: Üçler Basımevi
  4. Белкин В. (1975). Арабская лексикология. – Москва: Изд-во Московского университета
  5. Дюсенов Б. (2018). Сравнительно-историческое, типологическое и сопоставительное языкознание // Синергия, №
  6. Mutallibov S. (1968). At-Tuhfatu az-Zakiyyatu. – Toshkent: Fan
  7. Rustamov A. (2007). Qadimgi turkiy tilda fe’l shakllari va ularning funksiyalari // Filologiya masalalari jurnali, № 3. – B. 45–53
  8. Sodiqov Q. (2009). Turkiy til tarixi. – Toshkent
  9. Umarov E. (1992). Eski o‘zbek lug‘atlari. – Toshkent: O‘zFA Tilshunoslik instituti
  10. G‘. Abdurahmonov, A. Rustamov. (1982). Qadimgi turkiy til. – Toshkent: O‘qituvchi

Tashqi yozuvlar va tasdiqlarВнешние записи и подтвержденияExternal records and verifications

Havolalarni mualliflar yoki nashriyot koʻrsatgan. «Tasdiqlangan» — tegishli xizmatning oʻzi yozuvni tasdiqladi.Ссылки указали авторы или издательство. «Подтверждено» означает, что запись подтвердил сам сервис.Links are supplied by the authors or the publisher. “Verified” means the service itself confirmed the record.

Tarkibida:Входит в:Part of: Al-Buxoriy. Ilmiy jurnal. 2-son, 2025 Ал-Бухорий. Научный журнал. Выпуск 2, 2025 Al-Bukhari. Scientific journal. Issue 2, 2025

Ma'lumotlarСведения об изданииRecord

TuriТипType
Maqola Статья Article
RaqamНомерID
son.2025.001.art02
YilГодYear
2025
JurnalЖурналJournal
Al-Buxoriy Ал-Бухорий Al-Bukhari
Jurnal ISSNISSN журналаJournal ISSN
3030-3273
SonВыпускIssue
2-son (2), 2025№ 2 (2), 2025No. 2 (2), 2025
Nashrdagi betlarСтраницы в изданииPages in issue
13-23
Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords
Mamluk qipchoqlari, Solih ibn Muhammad, arabiy-turkiy lugʻat, “Ash-Shuzur az-Zahabiyya”, fe’l zamonlari, oʻtgan zamon shakli, hozirgi zamon shakli, fe’lning boʻlishsiz shakli, masdarlarмамлюкские кипчаки, Салих ибн Мухаммад, арабскотюркский словарь, «Аш-Шузур аз-Захабийя», времена глаголов, форма прошедшего времени, форма настоящего времени, отрицательная форма глагола, инфинитивыMamluk Kipchaks, Salih ibn Muhammad, Arabic-Turkic dictionary, Ash-Shuzur az-Zahabiyya, verb tenses, past tense form, present tense form, negative form of the verb, infinitives
LitsenziyaЛицензияLicense
CC BY 4.0
KirishДоступAccess
Ochiq kirishОткрытый доступOpen access
Nashr sanasiДата публикацииPublished
2025-08-17
YangilanganОбновленоUpdated
2026-08-13
Boshqa platformalardaРазмещено такжеAlso available at

Yana o'qingСмотрите такжеRelated

Maqola Статья Article Keksalik davrida psixik rivojlanish va qarish davrlari Психическое развитие в пожилом возрасте и периоды старения Mental development in old age and periods of aging Xudayberdiyeva Svetlana Vladimirovna · 2026 · 144-155-b.Худайбердиева Светлана Владимировна · 2026 · с. 144-155Xudayberdiyeva Svetlana Vladimirovna · 2026 · pp. 144-155TarkibidaВ выпускеIn issue: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art15/ Maqola Статья Article Davlat boshqaruvi terminlarining shakllanish manbalari Источники формирования терминов государственного управления Sources of the formation of public administration terms G‘aniyeva Lobar Sa’dulla qizi · 2026 · 33-46-b.Ганиева Лобар Садулла кизи · 2026 · с. 33-46G‘aniyeva Lobar Sa’dulla qizi · 2026 · pp. 33-46TarkibidaВ выпускеIn issue: Al-Buxoriy. Ilmiy jurnal. 3-son, 2026 Ал-Бухорий. Научный журнал. Выпуск 3, 2026 Al-Bukhari. Scientific journal. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.007.art04/ Maqola Статья Article Xotin-qizlar tadbirkorligining iqtisodiy barqarorligini baholash ko‘rsatkichlari tizimini takomillashtirish Совершенствование системы показателей оценки экономической устойчивости женского предпринимательства Improving the system of indicators for assessing the economic sustainability of women’s entrepreneurship Ibragimova Sevara Kabildjanovna · 2026 · 85-95-b.Ибрагимова Севара Кабилджановна · 2026 · с. 85-95Ibragimova Sevara Kabildjanovna · 2026 · pp. 85-95TarkibidaВ выпускеIn issue: Iqtisod, menejment va pul. 3-son, 2026 Экономика, менеджмент и деньги. Выпуск 3, 2026 Economics, Management and Money. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.008.art09/ Maqola Статья Article Kichik biznes subyektlarining bandlikni ta’minlash salohiyatini baholashning nazariy-metodik asoslari Теоретико-методические основы оценки потенциала обеспечения занятости субъектов малого бизнеса Theoretical and methodological foundations for assessing the employment provision capacity of small business entities Turdiqulov Farrux Ravshanjon o‘g‘li · 2026 · 73-84-b.Turdiqulov Farrux Ravshanjon o‘g‘li · 2026 · с. 73-84Turdiqulov Farrux Ravshanjon o‘g‘li · 2026 · pp. 73-84TarkibidaВ выпускеIn issue: Iqtisod, menejment va pul. 3-son, 2026 Экономика, менеджмент и деньги. Выпуск 3, 2026 Economics, Management and Money. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.008.art08/