ORIENTAL UNIVERSITETIQidiruvПоискSearch
Oriental universiteti nashriyotiIlmiy jurnallar platformasiПлатформа научных журналовScholarly journals platform

Maqola Статья Article

Alisher Navoiyning XVI asrga oid “Terma devon”lari tarkibi: g‘azaldan boshqa janrlarning matniy tadqiqi

Состав «Терма девон» Алишера Навои XVI века: текстологическое исследование жанров, помимо газели

The Composition of Alisher Navoiy's 16th-Century "Terma Devon" Collections: A Textual Study of Genres Other Than the Ghazal

Oysara MadaliyevaОйсара МадалиеваOysara Madaliyeva

Al-Buxoriy Ал-Бухорий Al-Bukhari · ISSN 3030-3273

To'liq ekranda o'qishЧитать во весь экранRead full screen → Butun sonni yuklab olishСкачать весь выпускDownload full issue Faqat maqolaТолько эту статьюThis article only

Hujjat sahifadan chiqmasdan o'qiladi.Документ читается прямо здесь. Для удобства есть отдельная страница во весь экран.Readable inline; a full-screen page is also available.

AnnotatsiyaАннотацияAbstract

Alisher Navoiy she’riyatining katta qismini o‘zida jamlagan «Xazoyin ul-ma’oniy» tuzilgach, uning tarkibidagi she’rlardan saylanma tarzida «Terma devon»lar vujudga kela boshlagan. O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik instituti asosiy fondida Navoiy «Terma devon»larining XVI asrga tegishli 9 ta qo‘lyozmasi saqlanib kelmoqda. Ushbu maqolada ulardan 4 tasin ing tarkibidan o‘rin olgan g‘azaldan boshqa janrdagi she’rlar qiyoslanadi. Natijalar esa «Xazoyin ul-ma’oniy» devoni bilan solishtiriladi. Shuningdek, maqolada «Terma devon»lar kitobati bilan bog‘liq ma’lum bir vaqt oralig‘ida adabiy jarayondagi she’riy ja nrlar bilan bog‘liq o‘zgarishlar dinamikasi ko‘rsatib borilgan. Xulosa qismida «Terma devon» nusxalarining har biri o‘ziga yarasha original tartibda ko‘chirilgani va buning qaysi sabablar oqibati bo‘lishi mumkinligi haqida muallifning qarashlari berilgan.

После создания «Хазаъин ал-маъани», включавшего в себя большую часть поэтического наследия Алишера Навои, стали возникать «Избранные диваны» — подборки из его стихов. В основном фонде Института востоковедения АН РУз находятся 9 рукописей «Избранных диванов» Навои, датируемых XVI веком. В данной статье сравниваются поэтические жанры, помимо газелей, которые входят в состав четырех диванов из девяти. Результаты сравниваются с диванами «Хазаъин ал-маъани». Также показана динамика изменения литературного процесса, связанного с поэтическими жанрами, за период времени, к которому относятся рукописи «Избранных диванов». В заключении приводятся взгляды автора: каждый из экземпляров «Избранного дивана» был создан в своем оригинальном порядке; определены причины создания подобных сборников поэзии.

After the creation of «Khaza’in al-ma’ani, which included most of the poetic heritage of ‘Alisher Nava’i, «Selected Divans» began to appear as a selection of his poems. In the Main Fund of the Abu Rayhan Biruni Institute of Oriental Studies, Uzbekistan Academy of Sciences there are 9 manuscripts of the «Selected Divans» of Nava’i dating back to the 16th century. This article compares poetic genres, in addition to ghazals, which are part of four out of nine divans. The results are compared with the «Khaza’in al-ma’ani» divans. It also shows the dynamics of changes in the literary process associated with poetic genres over a period of time associated with the manuscripts of the «Selected Divans». In conclusion, the views of the author are given: each of the copies of the «Selected Divans» was created in its original order; determining the reasons for the creation of such collections of poetry.

Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords: Alisher Navoiy devon gʻazal qoʻlyozma terma devon Алишер Навои диван газель рукопись ранний диван Alisher Navai divan ghazal manuscript selected divan

Doimiy havolaПостоянная ссылкаPermanent link

https://orientalnashriyot.uz/id/son.2023.001.art03/

Bu havola o'zgarmaydi. DOI olingach, u shu sahifaga yo'naltiriladi.Эта ссылка не изменится. После получения DOI он будет вести на эту же страницу.This link never changes. A DOI will later resolve to this same page.

AdabiyotlarСписок литературыReferences

  1. Birnbaum E. Ottoman Turkish and Chaghatay literature. An Early 16th Century Manuscript of Nava’is Divan in Ottoman Orthography // Central Asiatic Journal. 1976, XX. – P. 157-190
  2. Eckmann J. Nevai’nin ilk divanları üzerine // Türk dili araştirmalari yilliği. Belleten, 13. – Ankara, 1970. – S. 253-262
  3. Lale U. Türkmen valiler Şirazlı ustalar Osmanlı okurlar / XVI. Yüzyıl Şiraz elyazmaları. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2006. – S. 531
  4. Levend A. Türkiye kitapliklarindaki Nevai Yazmalari // Türk dili araştirmalari yilliği. Belleten. – Ankara, 1958. – S. 127-209
  5. Walmsley N. O Navāʾī!: ımıtatıon, ınnovatıon, and the ınventıon of a Central Asıan lıterary ıcon, 1500–1900. Submitted to the faculty of the University Graduate School in partial fulfillment of the requirements for the degree Doctor of Philosophy. Indiana: Indiana University, 2016
  6. Алишер Навоий. Оққуюнли мухлислар девони (1471). Нашрга тайёрловчи: А.Эркинов. – Tokyo: Research Institute for laŋuages and cultures of Asia and Africa, 2015
  7. Алишер Навоий. Девони Фоний (давоми). Қасидалар. Муфрадот. Иловалар. Нашрга тайёрловчи ва масъул муҳаррир: Сайфиддин Рафиддинов. МАТ, 20-том. – Тошкент: Фан, 2003
  8. Алишер Навоий. Илк девон. 1466 йили кўчирилган қўлёзманинг факсимиле нашри. Нашрга тайёрловчи: филол.ф.д., проф. Ҳ. Сулаймон. – Тошкент: Фан, 1968
  9. Алишер Навоий. Наводир ун-ниҳоя. Котиб: Султонали Машҳадий. ЎзР ФА ШИ асосий фонди, №1995
  10. Алишер Навоий. Наводир ун-ниҳоя. Текстни тузувчи: М.Раҳматуллаева. МАТ, 2-том. – Тошкент: Фан, 1987
  11. Алишер Навоий. Терма девонлар қўлёзмалари. №№ 1973, 7200, 1976, 4007, 2197, 9672, 2790, 5802, 7701. ЎзР ФАШИ асосий фонди
  12. Алишер Навоий. Ғазалиёт девони (898/1492–1493 йил). Масъул муҳаррир: т.ф.д., проф. Б.Абдуҳалимов. Тадқиқот қисми муаллифлари: филол.ф.д. А.Эркинов, PhD О.Мадалиева. Нашрга тайёрловчи: О.Мадалиева. – Тошкент: Фан, 2021
  13. Алишер Навоий: қомусий луғат. Масъул муҳаррир: ф.ф.д., проф. Ш.Сирожиддинов. Ижодий гуруҳ: С.Ғаниева, А.Эркинов, О.Давлатов, Э.Очилов, К.Муллахўжаева, Д.Юсупова, З.Мамадалиева, И.Исмоилов, А.Маликов, Л.Жўраева. II том. – Тошкент: Шарқ, 2016. FILOLOGIYA 1-son, 2023-yil
  14. Волин С. «Описание рукописей произведений Навои в ленинградских собраниях» // Алишер Наваи. Под ред. К. Боровкова. – Москва–Ленинград: Издательство АН СССР, 1946. – С. 203-235
  15. Додхудоева, Зиёвиддинова. Неизвестный список поэмы Джами «Тухфат алахрор» с миниатюрами // Жоми ва робитаҳои адаби, китоби аввал. – Душанбе, 1991
  16. Жўрабоев О. Навоий асарлари қўлёзма ва матнларини ўрганишнинг баъзи масалалари // Алишер Навоий ва XXI аср. – Тошкент, 2016. – Б. 32-38
  17. Имомназаров М. XXI аср. Алишер Навоий лирик мероси матншунослиги муаммолари. – Тошкент, 2021
  18. Карасев Л. Онтологическая поэтика // Интелрос – Интеллектуальная Россия. – С. 91–114
  19. Мадалиева О. Навоий девонлари қўлёзмаларининг таркибий-қиёсий тадқиқи (ЎзР ФА Шарқшунослик институти фонди қўлёзмалари асосида). Филология фанлари бўйича PhD илмий даражасини олиш учун ёзилган диссертация. – Тошкент, 2021
  20. Мадалиева О. Навоий девонлари қўлёзмаларининг таркибий-қиёсий тадқиқи. – Тошкент: Donishmand ziyosi, 2021
  21. Мадраимов А. Алишер Навоий бадиий асарларининг XV–XVI асрлардаги қўлёзмалари. – Тошкент: Fan va texnologiyalar nashriyot matbaa uyi, 2021
  22. Максудов Б. Кодикологическое описание списка «Навадир ан-нихайа» Наваи, хранящегося в библиотеке Таджикского национального университета // Алишер Навоий ва XXI аср. – Тошкент: Mashhur-press, 2020. – Б. 9-18
  23. Қ.Муниров, A.Носиров. Алишер Навоий қўлёзма асарлари каталоги. – Тошкент: Фан, 1970
  24. Навоий дастхати (Наводир ун-ниҳоя). Нашрга тайёрловчи, сўз боши муаллифи: филол.ф.н. С.Ғаниева. – Тошкент: Фан, 1991
  25. Нагиева Ж. Бакинские рукописи Алишера Навои. – Баку: Элм, 1986
  26. Раҳматуллаева М. Алишер Навоий лирикасида синонимлар масаласи (XV асрда Султон Али Машҳадий томонидан кўчирилган «Наводирун-ниҳоя» девонининг уникал қўлёзмаси асосида). Филол. ф. номз. дисс. – Тошкент, 1965
  27. Семенов А. Описание персидских, арабских и турецких рукописей. – Ташкент: Издательство среднеазиатского государтвенного университета, 1935
  28. Собрание восточных рукописей академии наук Республики Узбекистан. Литература (Диваны). Том. I. Отвественный редактор академик АН РУз Д.Юсупова. Подготовка к изданию: канд. ист. наук. Х.Лутфиллаев, канд. филол. наук. С.Файзиева, О.Мадалиева. – Ташкент: Навруз, 2017. Сулаймонов Ҳ. «Хазойинул-маоний» текстларини ўрганиш ва нашрга тайёрлашнинг асосий масалалари // Алишер Навоий. Хазойинул-маоний. I том: Ғаройибус-сиғар. – Тошкент: Ўз ССР ФА, 1959
  29. Сулейманов Х. Текстологическое исследование лирики Алишера Навои / В трех томах / том первый. – Ташкент–Москва, 1955-1961
  30. A.Турдиалиев, A.Эркинов. «Бадоеъ ул-бидоя»нинг Навоий даврида кўчирилган ва янги аниқланган санали олтинчи қўлёзмаси (Султонали Машҳадий, Ҳирот, 889/1484- 1485 йил) // Алишер Навоий ва XXI аср (Республика илмий-назарий анжумани материаллари). – Тошкент: Turon iqbol, 2018. – Б. 57-62. FILOLOGIYA 1-son, 2023-yil
  31. Эркинов А. «Бадоеъ ул-бидоя»нинг Навоий даврида кўчирилган ва янги аниқланган санали бешинчи қўлёзмаси (888 йил, сафар ойи/1483 йил, март-апрель) // Алишер Навоий ва XXI аср. – Тошкент: Turon iqbol, 2018. –Б. 51-57
  32. Эркинов. Алишер Навоий “Хамса”си талқини манбалари (XV – XX аср боши). – Тошкент: Tamaddun, 2018
  33. Юсупова Д. «Наводир ун-ниҳоя» фақат ғазаллардан иборат девонми? // Алишер Навоий ва XXI аср. – Тошкент: Tamaddun, 2017. – Б. 54-60
  34. Ҳакимов М. Навоий асарлари қўлёзмалари тавсифи. – Тошкент: Фан, 1983. - 46

Tashqi yozuvlar va tasdiqlarВнешние записи и подтвержденияExternal records and verifications

Havolalarni mualliflar yoki nashriyot koʻrsatgan. «Tasdiqlangan» — tegishli xizmatning oʻzi yozuvni tasdiqladi.Ссылки указали авторы или издательство. «Подтверждено» означает, что запись подтвердил сам сервис.Links are supplied by the authors or the publisher. “Verified” means the service itself confirmed the record.

Tarkibida:Входит в:Part of: Al-Buxoriy. Ilmiy jurnal. 1-son, 2023 Ал-Бухорий. Научный журнал. Выпуск 1, 2023 Al-Bukhari. Scientific journal. Issue 1, 2023

Ma'lumotlarСведения об изданииRecord

TuriТипType
Maqola Статья Article
RaqamНомерID
son.2023.001.art03
YilГодYear
2023
JurnalЖурналJournal
Al-Buxoriy Ал-Бухорий Al-Bukhari
Jurnal ISSNISSN журналаJournal ISSN
3030-3273
SonВыпускIssue
1-son (1), 2023№ 1 (1), 2023No. 1 (1), 2023
Nashrdagi betlarСтраницы в изданииPages in issue
29-46
Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords
Alisher Navoiy, devon, gʻazal, qoʻlyozma, terma devonАлишер Навои, диван, газель, рукопись, ранний диванAlisher Navai, divan, ghazal, manuscript, selected divan
LitsenziyaЛицензияLicense
CC BY 4.0
KirishДоступAccess
Ochiq kirishОткрытый доступOpen access
Nashr sanasiДата публикацииPublished
2023
YangilanganОбновленоUpdated
2026-08-28
Boshqa platformalardaРазмещено такжеAlso available at

Yana o'qingСмотрите такжеRelated

Maqola Статья Article Keksalik davrida psixik rivojlanish va qarish davrlari Психическое развитие в пожилом возрасте и периоды старения Mental development in old age and periods of aging Xudayberdiyeva Svetlana Vladimirovna · 2026 · 144-155-b.Худайбердиева Светлана Владимировна · 2026 · с. 144-155Xudayberdiyeva Svetlana Vladimirovna · 2026 · pp. 144-155TarkibidaВ выпускеIn issue: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art15/ Maqola Статья Article Kichik biznes va tadbirkorlikda yoshlarni qo‘llab-quvvatlashning huquqiy-iqtisodiy asoslari Правовые и экономические основы поддержки молодежи в сфере малого бизнеса и предпринимательства The legal and economic foundations of supporting youth in small business and entrepreneurship Abduraximov Iskandar Nodirjon o‘g‘li · 2026 · 107-115-b.Abduraximov Iskandar Nodirjon o‘g‘li · 2026 · с. 107-115Abduraximov Iskandar Nodirjon o‘g‘li · 2026 · pp. 107-115TarkibidaВ выпускеIn issue: Iqtisod, menejment va pul. 3-son, 2026 Экономика, менеджмент и деньги. Выпуск 3, 2026 Economics, Management and Money. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.008.art11/ Maqola Статья Article Oliy ta’limda o‘quv jarayonini boshqarishning edukologik mexanizmini takomillashtirish Совершенствование эдукологического механизма управления учебным процессом в высшем образовании Improving the educological mechanism for managing the academic process in higher education Usmanova Gulxumor Saidakbarovna · 2026 · 43-51-b.Usmanova Gulxumor Saidakbarovna · 2026 · с. 43-51Usmanova Gulxumor Saidakbarovna · 2026 · pp. 43-51TarkibidaВ выпускеIn issue: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art05/ Maqola Статья Article Generativ sun’iy intellekt va prompt injiniring yordamida filologik ta’lim sifatini oshirishning zamonaviy yondashuvlari Современные подходы к повышению качества филологического образования с помощью генеративного искусственного интеллекта и prompt-инжиниринга Modern approaches to improving the quality of philological education using generative artificial intelligence and prompt engineering Xodjimuratova Zuxra Zaynitdinovna · 2026 · 34-42-b.Ходжимуратова Зухра Зайнитдиновна · 2026 · с. 34-42Xodjimuratova Zuxra Zaynitdinovna · 2026 · pp. 34-42TarkibidaВ выпускеIn issue: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art04/