ORIENTAL UNIVERSITETIQidiruvПоискSearch
Oriental universiteti nashriyotiIlmiy jurnallar platformasiПлатформа научных журналовScholarly journals platform

To‘plamdagi maqola Статья в сборнике Conference paper

“Ayna” va “ko‘zgu” so‘zlarining etimologiyasi

Этимология слов «айна» и «гёзгю» (зеркало)

The etymology of the words “ayna” and “gözgü” (mirror)

Farhad RahimiФархад РахимиFarhad Rahimi

To'liq ekranda o'qishЧитать во весь экранRead full screen → Butun sonni yuklab olishСкачать весь выпускDownload full issue Faqat maqolaТолько эту статьюThis article only

Hujjat sahifadan chiqmasdan o'qiladi.Документ читается прямо здесь. Для удобства есть отдельная страница во весь экран.Readable inline; a full-screen page is also available.

AnnotatsiyaАннотацияAbstract

Maqolada “ayna” so‘zining kelib chiqishi “aynek” so‘zi orqali o‘rganiladi. So‘z etimologik jihatdan bevosita turkiy emas, balki arab tili bilan o‘zaro ta’sir natijasida turk tiliga kirgani asoslanadi. Maqolaning asosiy g‘oyasi – arabcha ‘ayn (عين) “ko‘z” o‘zagiga asoslangan va “aynek” shaklini olgan oraliq shakl turk tiliga “ayna” shaklida kirgan. Bu jarayonda -ek qo‘shimchasining vazifasi batafsil ko‘rib chiqilib, bu unsur arab tilidagi so‘z yasalish tizimidan farqli ravishda turkiy tuzilmaviy unsur ekani ta’kidlanadi. Shuningdek, tarixiy turkiy tillarda “ko‘zgu” tushunchasiga mos shakllar zamonaviy qo‘llanish kontekstida qiyosiy baholanadi. Tadqiqotda turkcha “gözgü” (ko‘zgu) so‘zining etimologiyasi köz “ko‘z” oti va közün- “ko‘rinmoq” fe’li asosida o‘rganiladi, so‘zning turkiy tillardagi tarixiy rivoji va oxir-oqibat “ayna” bilan almashinishi ham ko‘rib chiqiladi.

В статье происхождение слова «айна» (зеркало) рассматривается через форму «айнек». Доказывается, что этимологически слово не является собственно тюркским, а вошло в турецкий язык в результате взаимодействия с арабским. Центральный тезис – переходная форма «айнек», образованная от арабского корня ‘айн (عين) «глаз», вошла в турецкий язык в виде «айна». Подробно рассматривается функция суффикса -ек и доказывается, что этот элемент, в отличие от арабской словообразовательной системы, является тюркским структурным элементом. Сопоставительно оцениваются соответствующие понятию «зеркало» формы в исторических тюркских языках в контексте современного употребления. Изучается этимология турецкого «гёзгю» (зеркало) от существительного köz «глаз» и глагола közün- «показываться», а также историческое развитие слова в тюркских языках и его постепенное вытеснение словом «айна».

This article examines the origin of the word ayna through the word aynek. It is argued that the word is not etymologically directly of Turkish origin, but rather that it entered Turkish through interaction with Arabic. The article’s central argument is that a transitional form, based on the Arabic root ‘ayn (عين) “eye” and taking the form aynek, entered Turkish in the form of ayna. In this process, the function of the suffix -ek is examined in detail, and it is argued that this element, contrary to the derivational system in Arabic, is a Turkish structural element. Furthermore, the forms corresponding to the concept of mirror in historical Turkish are evaluated comparatively in the context of modern usage. This study examines the etymology of the Turkish word gözgü “mirror” based on the noun köz “eye” and the verb közün- “to appear”. The paper also explores the historical development of the word in Turkish languages and its eventual replacement by the ayna

Annotatsiya tarjimasi nashriyot tomonidan qilingan, muallif matni emas.

Перевод аннотации выполнен издательством, это не авторский текст.

Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords: etimologiya ko‘zgu turk tili arab tili fors tili ‘ayn aynek / ayne / ayna közgü / gözgü közüngü ko‘zoynak +ak/+ek qo‘shimchasi +agu/+egü qo‘shimchasi этимология зеркало турецкий язык арабский язык персидский язык ‘айн айнек / айне / айна кёзгю / гёзгю кёзюнгю очки суффикс +ак/+ек суффикс +агу/+егю Etymology Mirror Turkish Arabic Persian ayn aynek/ ayne/ ayna közgü/ gözgü közijü/ közengü/ közüngü glasses suffix +ak/ +ek suffix +agu/+egü

Doimiy havolaПостоянная ссылкаPermanent link

https://orientalnashriyot.uz/id/conf.2026.001.pap07/

Bu havola o'zgarmaydi. DOI olingach, u shu sahifaga yo'naltiriladi.Эта ссылка не изменится. После получения DOI он будет вести на эту же страницу.This link never changes. A DOI will later resolve to this same page.

Tashqi yozuvlar va tasdiqlarВнешние записи и подтвержденияExternal records and verifications

Havolalarni mualliflar yoki nashriyot koʻrsatgan. «Tasdiqlangan» — tegishli xizmatning oʻzi yozuvni tasdiqladi.Ссылки указали авторы или издательство. «Подтверждено» означает, что запись подтвердил сам сервис.Links are supplied by the authors or the publisher. “Verified” means the service itself confirmed the record.

Tarkibida:Входит в:Part of: Sharq filologiyasining dolzarb muammolari. Xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya materiallari to‘plami Актуальные проблемы восточной филологии. Сборник материалов международной научно-практической конференции Current Problems of Oriental Philology. Collection of Materials of the International Scientific and Practical Conference

Ma'lumotlarСведения об изданииRecord

TuriТипType
To‘plamdagi maqola Статья в сборнике Conference paper
RaqamНомерID
conf.2026.001.pap07
YilГодYear
2026
Nashrdagi betlarСтраницы в изданииPages in issue
46-50
Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords
etimologiya, ko‘zgu, turk tili, arab tili, fors tili, ‘ayn, aynek / ayne / ayna, közgü / gözgü, közüngü, ko‘zoynak, +ak/+ek qo‘shimchasi, +agu/+egü qo‘shimchasi, -gu/-gü qo‘shimchasiэтимология, зеркало, турецкий язык, арабский язык, персидский язык, ‘айн, айнек / айне / айна, кёзгю / гёзгю, кёзюнгю, очки, суффикс +ак/+ек, суффикс +агу/+егю, суффикс -гу/-гюEtymology, Mirror, Turkish, Arabic, Persian, ayn, aynek/ ayne/ ayna, közgü/ gözgü, közijü/ közengü/ közüngü, glasses, suffix +ak/ +ek, suffix +agu/+egü, suffix -gu/-gü
KirishДоступAccess
Ochiq kirishОткрытый доступOpen access
Nashr sanasiДата публикацииPublished
2026-05-13
YangilanganОбновленоUpdated
2026-09-24
Boshqa platformalardaРазмещено такжеAlso available at

Yana o'qingСмотрите такжеRelated

To‘plamdagi maqola Статья в сборнике Conference paper O‘zbek tili terminologiyasida o‘zlashma so‘zlarning o‘rni va ularning semantik o‘zgarishi xususida О месте заимствованных слов в терминологии узбекского языка и их семантических изменениях On the place of loanwords in Uzbek terminology and their semantic change Abduhamidova Gulnoza · 2026 · 6-8-b.Абдухамидова Гулноза · 2026 · с. 6-8Abduhamidova Gulnoza · 2026 · pp. 6-8TarkibidaВ выпускеIn issue: Sharq filologiyasining dolzarb muammolari. Xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya materiallari to‘plami Актуальные проблемы восточной филологии. Сборник материалов международной научно-практической конференции Current Problems of Oriental Philology. Collection of Materials of the International Scientific and Practical Conference https://orientalnashriyot.uz/id/conf.2026.001.pap01/ To‘plamdagi maqola Статья в сборнике Conference paper Rus va o‘zbek tillaridagi tabu leksikaning tarjimada berilishi: lingvokognitiv va madaniy moslashuv muammolari Передача табуированной лексики русского и узбекского языков в переводе: лингвокогнитивные и культурно-адаптационные проблемы Rendering taboo vocabulary of Russian and Uzbek in translation: linguocognitive and cultural adaptation problems Yusupova Shoxsanam Mirzali kizi · 2026 · 258-262-b.Юсупова Шохсанам Мирзали кизи · 2026 · с. 258-262Yusupova Shoxsanam Mirzali kizi · 2026 · pp. 258-262TarkibidaВ выпускеIn issue: Sharq filologiyasining dolzarb muammolari. Xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya materiallari to‘plami Актуальные проблемы восточной филологии. Сборник материалов международной научно-практической конференции Current Problems of Oriental Philology. Collection of Materials of the International Scientific and Practical Conference https://orientalnashriyot.uz/id/conf.2026.001.pap56/ To‘plamdagi maqola Статья в сборнике Conference paper Ta’lim tizimining transformatsiyasi: an’analardan innovatsiyalarga Трансформация системы образования: от традиций к инновациям Transformation of the education system: from traditions to innovations Ruzmetova Xilola Abdusharipovna, Mominova Madina Shukurulla kizi · 2026 · 293-298-b.Рузметова Хилола Абдушариповна, Моминова Мадина Шукурулла кизи · 2026 · с. 293-298Ruzmetova Xilola Abdusharipovna, Mominova Madina Shukurulla kizi · 2026 · pp. 293-298TarkibidaВ выпускеIn issue: Sharq filologiyasining dolzarb muammolari. Xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya materiallari to‘plami Актуальные проблемы восточной филологии. Сборник материалов международной научно-практической конференции Current Problems of Oriental Philology. Collection of Materials of the International Scientific and Practical Conference https://orientalnashriyot.uz/id/conf.2026.001.pap63/ To‘plamdagi maqola Статья в сборнике Conference paper Mustag‘firiy hadis qabul qilib olish va yetkazishda qo‘llagan so‘zlar tahlili Анализ слов, употребляемых аль-Мустагфири при получении и передаче хадисов An analysis of the terms used by al-Mustaghfiri in receiving and transmitting hadith Mirzayev Bahodir · 2026 · 288-292-b.Мирзаев Баходир · 2026 · с. 288-292Mirzayev Bahodir · 2026 · pp. 288-292TarkibidaВ выпускеIn issue: Sharq filologiyasining dolzarb muammolari. Xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya materiallari to‘plami Актуальные проблемы восточной филологии. Сборник материалов международной научно-практической конференции Current Problems of Oriental Philology. Collection of Materials of the International Scientific and Practical Conference https://orientalnashriyot.uz/id/conf.2026.001.pap62/